Hasiera / Apunteak / Historia /

Espainiako Historia: Alfontso XIII.tik Gerra Zibilera

Historia3,27 KB

1. Alfontso XIII.a eta Primo de Riveraren Diktadura

1.1 Alfontso XIII.a: 1902an errege izendatu zuten Alfontso XIII.a. Erregealdiaren hasiera markatu zuten kolonien garaiak eta herrialdea modernizatzeko zenbait erreformak. Hauteskunde iruzurra saihestu nahi izan zen, erlijio ordeak ezartzea mugatu zuen.

1.2 Primo de Rivera: Marokoren okupazio militarra zaila eta garestia izan zen. Espainiak erasoaldi bat prestatu zuen lur gehiago lortzeko, baina armada suntsituta zegoen. Annualeko hondamendia izan zen Primo de Riveraren estatu kolpearen kausa nagusietako bat.

Primo de Riverak honako neurri hauek hartu zituen:

  1. Konstituzioa bertan behera utzi.
  2. Gorteak desegin.
  3. Alderdi politikoak debekatu.
  4. Prentsa zentsuratu.
  5. Gogor zapaldu langileen mugimendua.

2. Bigarren Errepublika

1930eko urtarrilean utzi zuen kargua Primo de Riverak, eta gobernua eratzeko luzatu zuen Alfontso XIII. erregearen aurkako jarrera garbia agertu zuten orduan alderdi politiko batzuek, diktadurarekin izandako lotura leporatuz. Donostiako Ituna sinatu zuten. Apirilaren 14an Errepublika aldarrikatu zen. Abenduan onartu zuten gorteek konstituzioa.

2.2 Biurteko Erreformista

Biurteko erreformistan hainbat erreforma egin ziren:

  1. Erreforma Militarra: Bi helburu zituen: indar armatuak profesionalizatzea eta erregimen demokratiko berriarekin ados ez zeuden militarrekin leialtasuna ezarri.
  2. Nekazaritzaren Erreforma: 1932an onartu Nekazaritza Erreformako Legea, sektorea modernizatzeko asmoz.
  3. Erreforma Erlijiosoa: Lege xedapen batzuen helburua elizaren eragina murriztea zen.
  4. Erreforma Soziala: Hobekuntzak lanaren arloan.

3. Fronte Popularra

Fronte Popularra zentro-ezkerreko eta ezkerreko alderdi errepublikanoen koalizioa izan zen, 1936an sortua. Otsailean hauteskundeak irabazi zituen. Manuel Azaña izendatu zuten Errepublikako presidente eta Casares Quiroga gobernuburu. Eskui-muturreko terroristek Jose Calvo Sotelo diputatu ultraeskuindarra hil zuten, estatu kolpea leherraraziz.

4. Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian

1936ko urriaz geroztik, Eusko Jaurlaritzak bere gain hartu zituen alderdi errepublikanoaren defentsa eta armada. Horretarako, Eusko Gudarostea sortu eta babes lerroak gogortu zituen, lubakiak eginez. Bilboko gerrikoaren entzutesuna nabarmentzekoa da. 1937ko ekainean, Francoren tropak Bilbora sartu ziren.

6. Gerraren Ondorioak

Gerraren ondorioak hauek izan ziren:

  • Sozialak:
    • Hildako kopuru handia.
    • Milaka zauritu eta preso.
    • Emakumeek eta langileek lorturiko aurrerapenak bertan geratu.
    • Zatiketa ideologiko eta morala.
  • Ekonomikoak:
    • Laborantza-lurren abandonoa.
    • Industria-egituraren suntsipena.
    • Azpiegitura galera.
    • Eskulan galera.
    • Kanpo zorra handitzea.
  • Politikoak:
    • Ardatzeko potentziak, Francoren aliatuak izan ziren.
  • Kulturalak:
    • Espainiako zientzian, literaturan eta artean elite zirenak erbesteratzea.
    • Zentsura inposatu.

Deskargatu

PDF Word HTML