Espainiako Berrezarkuntza Politikoa (1874-1902)
Berrezarkuntza Politikoa: Sarrera eta Jatorria
Espainiako Berrezarkuntza sistema politikoa Lehen Errepublikaren porrotaren ondorio izan zen. Sistema honen ordezkari nagusia Antonio Cánovas del Castillo izan zen, eta bi alderdi nagusien arteko txandakatzean oinarritu zen: alderdi kontserbadorea eta alderdi liberala.
Cánovasen sistemaren sarrera Seiurteko Demokratikoan (1868-1874) zehar sortutako desgobernu sentsazioaren aurrean, monarkia berrezartzearen ideia nagusitu zen.
Berrezarkuntzaren Prozesuaren Jatorria
Prozesu konplexua izan zen. Diplomaziaren bidez, Elisabet II.a bere semearen alde abdikatzea lortu zuten (1870ean). Cánovasek "Alderdi Alfontsinoa" sortu zuen.
- 1868ko Gorte Konstituziogileetan diputatuak lortu zituen.
- 1873tik aurrera programa kontserbadorea bultzatu zuen.
- Armada botere zibilaren menpe nahi zuen.
- Kubako lobby esklabistek babesa eman zioten.
Sandhursteko Adierazpena 1874ko abenduan izan zen. Cánovasek idatzi eta Alfontso XII.ak sinatu zuen, monarkiaren berrezarkuntza aldarrikatuz.
Berrezarkuntzako Sistemaren Oinarriak
Cánovasek oinarri ideologiko hauek ezarri zituen:
- Pragmatismoa dogmatismo politikoaren ordez.
- Idatzizko konstituzio politikoak Espainiako historia barneratu behar zuen.
- Erregearen eta Gorteen subiranotasuna.
- Ezkortasuna errealitateari erreparatuz, baina herrialdea berregiteko aukera zabalik.
Gainera, armadak ez zuen politikan parte hartu behar, botere zibilaren menpe egon behar zuen.
1876ko Konstituzioa
Espainiako historia garaikidean indarrean gehien iraun duena da (1876-1923). 89 artikulu zituen.
- Ituna abiapuntuko ideia bazen ere, ez zen oso zehatza.
- Subiranotasuna erregeak eta Gorteek zeukaten.
- Sufragio-eskubidea arautu gabe zegoen hasieran: 1878an zentsitarioa zen, eta 1890ean unibertsala bihurtu zen.
- Erlijioari dagokionez, estatua konfesionala zen.
Alfontso XII.aren Erregealdia (1874-1885)
Alfontso XII.aren erregealdian (1874-1885) Alderdi Kontserbadorearen nagusitasuna izan zen (1876-1881). Cánovasen helburua berrezarritako monarkia sendotzea eta ordenan oinarritutako sistema zentralizatua ezartzea zen.
Hezkuntza-politika eta Askatasunak
- Orovio ministroaren hezkuntza-politika: 1875ean katedra askatasuna murriztu zen.
- ILE (Institución Libre de Enseñanza) 1876an sortu zen, hezkuntza laiko eta aurrerakoi baten alde.
- Askatasunak murriztu ziren; adibidez, biltzeko askatasuna 1880an arautu zen.
Gatazken Amaiera
- Gatazka nagusiak amaitu ziren:
- Karlistadari amaiera 1876ko uztailaren 21eko legeak eman zion.
- Kubako Gerra Martínez Campos-ek sinatutako Zanjóngo Bakearekin (1878) amaitu zen.
Maria Kristinaren Erregeordetza (1885-1902)
Alfontso XII.a hil ondoren, Maria Kristina erreginaorde izan zen (1885-1902), 1886an jaio zen Alfontso XIII.a adin nagusitasuna izan bitartean.
El Pardoko Itunak (1885) egonkortasuna eman zion sistemari, ondorengotza ziurtatuta zegoen eta alderdien arteko txandakatzea bermatu zen.
Gobernu Liberal Luzea (1885-1890)
Sagastak hainbat erreformari jarraipena eman zien:
- 1887ko Elkarteen Legea: UGT eta PSOE legezko bihurtu ziren.
- 1890ean Sufragio Unibertsalaren Legea.
- 1889an Kode Zibila eta prozedura administratiboen legeria.
- Armadaren erreforma.
Mende Amaierako Krisia (1898ko Hondamendia)
Sagastak gobernua utzi behar izan zuen barne arazoak zirela eta. Gobernuak txandakatu ziren, baina ezegonkortasun handiarekin:
- Kontserbadoreak: 1890-1892 eta 1895-1897.
- Liberalak: 1892-1895 eta 1897-1898.
Krisia sortu zuten hiru arazo nagusiak hauek izan ziren:
- Kolonietako egoera:
- Kuba: José Martí buru zela.
- Filipinak: José Rizal buru zela.
- Gizarte arazoak: Anarkismoa eta terrorismoa. Cánovas 1897an erail zuten.
- Nazionalismoak: Protekzionismo eta librekanbismo eztabaidak areagotuta zeuden.