Errenazimentuko Eskultura eta Arkitektura Nagusiak

Errenazimentuko Eskultura

Errenazimentuko eskultura Italian garatu zen lehenengo. Florentziako eta beste hirietako artistek lan grekoetan eta erromatarretan aurkitu zuten inspirazio iturria, baina estilo berri bat sortu zuten.

Ezaugarri Nagusiak

Materialak

Aldi klasikoko materialak, hala nola marmola eta brontzea, erabili ziren.

Gaiak

Proportzio eta harmoniarekiko interesa nagusitu zen. Tradizio klasikoko gaiak eta bibliakoak nahastu ziren. Giza gorputza adierazgai nagusietakoa izan zen: biluzia, perfektua eta idealizatua. David eredu erabilietakoa izan zen; beste eredu bat condottiero-a izan zen. Zaldizko estatuak eta soin erretratuak ere izan ziren, eta erretratuetan gauzatu zen batez ere errealismoa eta indibidualtasuna.

Konposizioa

Konposizio zentripetoak eta simetria izan ziren joera nagusi. Forma naturala biltzen zen estatuaren jarreran. Lasaitasuna eta sendotasuna adierazten zuten estatuak sortu ziren. Manierismoak konposizio zentrifugoetara eta bihurrietara jo zuen.

Lanketa

Fina, oso leundua, perfekzioaren adierazgarri. Manierismoan, akabera finak akabera lakar eta amaitugabeekin ere konbinatu ziren. Konkor osoko zein erliebe lanak egin zituzten.

Gizarte Funtzioa

Elizaren eta printze mezenasaren premiei erantzuten zieten artistek. Gai erlijioso eta zibilak landu zituzten.

Quattrocentoko Eskultura

• Ghiberti: Florentziako bataiategiko ateetako bi egin zituen, Paradisuko Ateak.
• Donatello: David, San Jurgi, Gattamelata condottiero-aren zaldizko eskultura.
• Verrocchio: Colleoni condottiero-aren zaldizko eskultura.

Cinquecento

Michelangelo Buonarrotiren Eskulturak

• Vatikanoko Pietatea
• David
• Julio II.a Aita Santuaren mausoleoa
• Julio eta Lorenzo Mediciren hilobiak
• Rondanini Pietatea

San Pietro in Montorioko Tenplutxoa

San Pietro in Montorioko Tenplutxoa Cinquecentoko arkitekto Bramantek eginikoa da, 1502 eta 1510 bitartean eraikia. Erromako San Pietro in Montorio komentu frantziskotarrekopatio batean eraikia dago, gaur egun, bertan, Erromako Espainiar Akademia dagoelarik.

Eraikina, oinplano zirkularrekoa da, eta ekialdeko martyria direlakoak imitatzen ditu, izan ere, martyrium bat da. Cella inguratzen duen kolomadi bat du, kupula erdiesferiko batez estalia. Kolomadi honek peristilo bat osatzen du. Greziar kulturarenganako erreferentzia argia ere badago bere forma zirkularrean, tholos greziarra bailitzan.

Tenplutxoa, eskailera maila batzuen gainean altxatzen da, jarraian, podio labur bat duelarik, non, bere gainean, toskanar edo doriar erromatar ordenako kolomadia altxatzen den, doriar ordenako taulamendu batez errematatua (metopa eta triglifoak), balaustre batez koroatua. Orotara, 48 metopa ditu, non lau aldiz errepikatutako soingainezko irudi bat irudikatua zegoen. Cellaren harresiak, bi gorputzekin, erremate erdizirkularreko horma-hobiz apaindutako kanpo harresi bat du, vieira maskorrezkoa, bao ateburutuekin tartekatzen direnak (ate eta leihoak), pilastrek bananduak, horietako bakoitza, peristiloko zutabeetako bati dagokiolarik.

Vatikanoko Basilika

Vatikanoko Basilikak behin betiko itxura hartu zuen Carlo Madernak diseinatutako kupula goratu zuenean, eta, bereziki, fatxada berria egin ziotenean. Fatxada izugarria da: sendoa eta sinplea. Fatxada horretara garamatzan eskailera apala da, eraikinaren aldean behintzat, eta ez du gerora Erroman egindako antzeko eskaileren kutsu eszenografiko barroko hura. Madernak 1607an amaitu zuen fatxada; 1629an, berriz, Lorenzo Berninik ekin zien Basilikaren urbanizazio- eta handitze-lanei.

Kolomadi kurbatuak lau ilara ditu, lau ordena ezberdinetan jarriak: guztira, 296 koloma. Taulamenduaren gainean, 140 santuren estatuei eusten diete zutabeek. Maisuaren ikasleek egin zituzten estatuak. Ikusgarria da deanbulatorio horren efektua, zutabe-basoa ez dela inoiz amaitzen ematen baitu, edonondik begiratuta ere. Horrenbestez, perspektiba zentraleko arkitektura-ideala behin betiko amaitu zuen Berninik. Brunelleschiren garaietatik, ideal hori izan zen nagusi arkitekturan. Basilikaren fatxada izugarria, bada, kolomadi kurbatuek eskaintzen dituzten behatoki infinituen mende dago beti.

Basilika erdiko ardatz handitik ikusteko legokeen aukera bakarra han jarritako obelisko egiptoarrak galarazten du (40 metroko altuera du). Obeliskoa dela eta, alboetara desbideratzen da ikuspegia. Horixe zen, hain justu, Berniniren ideal barrokoaren asmoa. Gainerakoan, izugarri handia egiten da ardatz axial luze hori, Basilikaren alderik luzeena baino dezente handiagoa.

Villa Capra (La Rotonda)

Villa Capra (La Rotonda) ere ezaguna da. Andrea Palladiok diseinatutako jauregi zentrala da, eta 1566. urtean eraiki zuten Vicenza hiriaren kanpoaldean. Barrualdea zoragarria da, kanpoaldea bezainbeste, edo are gehiago. Eskulturak Lorenzo Rubini eta Giambattista Albaneserenak dira.

Barruko espazioan, zalantzarik gabe, leku ezin hobea da gela zentrala, balkoi hornituak dituena, eta kupula osoan zehar doan bidea ematen du. Ipar hemisferikoa Alessandro Maganzaren freskoekin apaindua dago; bertan, halaber, erlijioari loturiko alegoriak eta bertuteak aurki ditzakegu.

Palladiok kupula hemisferiko zentrala estaltzeko planifikatu zuen, baina Scamozzik kupula txikiago bat proiektatu zuen, Erromako Panteoiaren inspirazio iturria (irekia izan behar zuena). Horrez gain, proiektu txikiagoak egin zituen, esate baterako, eskaileraren altuera, kanpotik zerbitzu lokaletara zuzenean sarbidea izan zezan. Eskailera Ottavio Bertotti Scamozzik aldatu zuen XVIII. mendean, baina jatorrizko forma zaharberritu zen. Ganbarak Francesco Muttonik lokalizatu zituen, eta altzariak (1725-1740) aldatu zituen.

Atezainen artean inguruko landa panoramikorik ederrenak gozatu ahal izango dituzu, paisaiaren harmonia osoarekin diseinatu baitzen. Hau Villa Farnese bezalako eraikinekin kontraste handia zen.

Michelangeloren Obra Garrantzitsuak

Vatikanoko Pietatea

Vatikanoko Pietatea Michelangelo Buonarrotiren eskultura-talde bat da, 1498 eta 1499. urteen artean egina. Bere dimentsioak 1,74 eta 1,95 m bitartekoak dira. San Pedro basilikan dago, Vatikano Hirian.

Lan hori biribila da, hau da, angelu guztietatik ikus daiteke, baina ikuspegi frontala hobesten da. Ama Birjina, gazte, ederra eta jainkozkoa, zeinaren arropa askotariko tolesekin zabaltzen den, Kristo hildakoaren laguntzarekin eta norbere amarengandik baino adoretsuagoa den emakumea, samurtasunez betetako triangelu lauan irudikatzen da. Ama Birjina gazteak ideia errenazentista sinbolizatzen du: edertasunaren eta gazteen idealaren ordezkari da, ama eternala gazte eta ederra baita.

Eskulturako elementu garrantzitsuenetako bat harrian egindako lana da, Ama Birjinaren mantuak eta ehunak irudikatzeko orduan. Eskulturaren maisutasuna elementu horiek zizelkatzean eta zeta naturala bezalakoak bihurtzean datza. Irudiak idealizatuak, perfektuak eta ia jainkotiarrak dira, eszenaren dramarekin alderatuta. Egileak bere jainkotasun ideologiko platonikoak bere lanari aplikatu nahi izan zizkion, eta, halaber, Kristoren irudiaren pertsonaia azpimarratu nahi izan zuen. Ama Birjina ez da harreman zuzenik egiten, baina ehunen bidez adierazten da.

Eskultura hau Italiako Errenazimentuko obra garrantzitsuenetakoa da. Halaber, bere semearenak baino proportzio handiagoa du, beraz, biak zutik jarriz gero, Kristorenak baino askoz ere altuagoa izango litzateke. Multzoak forma piramidal bat du, Ama Birjinaren aurpegian eta Golgotako harkaitzaren gainean kokatzen dena.

Moises

Moises, 1513 eta 1515 artean, Michelangelo Buonarroti eskultore italiarrak egin zuen marmolezko eskultura da. Michelangelok Julio II.a Aita Santuaren hilobirako egin zuen eskultura. Artistaren eskultura garrantzitsuenetako bat da. Gaur egun Erromako San Pietro in Vincoli basilikan erakusten da.

Moises, Jainkoarengandik jaso dituen aginduen harlauzekin, Sinai mendian dago. Bere begiradan hausnarketa ikus daiteke. Pertsonaiaren begietan haserrea eta biolentzia ere ikus daiteke. Buruan, Moisesek bi adar ditu. Bibliaren pertsonaiaren ikonografian askotan erabili diren adar horiek...

Eskultura hau monumentu baten goiko partean kokatzeko pentsatu zuen Michelangelok, beste bost eskulturekin batera. Hasieran proiektua San Petri basilikan kokatu behar zen, baina azkenean, Julio II.a hil eta gero, hilobia txikiagoa zen San Pietro in Vincoli elizan jarri zen. Lanak zehaztasun handiak erakusten ditu: tunikaren tolesak, muskuluen indarra, zain handituak, hanka handiak... Hilobiaren beste elementuekin ez du harreman handirik erakusten. Irmotasuna eta indarra erakusten du. Halaber, Michelangelorentzat hauxe zen bere lan errealistenetakoa. Kondaira batek dio bukatu zuenean, Moisesen belauna mailuarekin jo zuela eta aldi berean galdetu ziola: "Zergatik ez didazu hitz egiten?" Belaunean Michelangelok emandako kolpearen aztarna ikus daiteke. Eskulturaren kokapena ere ez da egokia. Moises goiko partean jartzeko pentsatuta dago, hau da, behetik ikusita izateko. Zentzu horretan, gaur egungo kokapena ez da batere egokia.

Manierismoa: Sabinaren Bahiketa

Giambologna: Sabinaren Bahiketa

Eskultura ikonografia txikikoa da, osagarri eta ohiko ikurrik gabe. Gizon biluzi bat erakusten du, besoak tolestuta; emakume bat bahitzen duena; bahitzailea uxatzen saiatzen den emakume bat; eta gizonaren hanken artean harrapatuta dagoen agure etsitu bat. Psikologikoki, hiru irudiak batera daude.

Gaia: Mitologikoa.

Sabinaren Bahiketa Juan de Boloniako marmolez egindako eskultura da, XVI. mendean Florentziako aktibismo franko-flandestarraren adierazgarri. Eskultura Loggia dei Lanzi-ko dukearen bildumaren parte izan zen, hiriko Piazza della Signoria plazan. Juan de Boloniak 1581. urtean hasi zuen bere maisulantzat jotzen dena.

Talde eskultorikoak 410 cm-ko altuera du, marmol zurizko bloke bakar batean egina dago, eta hiru pertsonaia biluzik osatzen dute. Talde hau artelan manierista da, mugimendu honen ezaugarriekin: planteamendu artifizialeko zifra luzeak eta kontrako naturalen irudikapena, esate baterako, gizon-emakumea, edertasuna eta beldurtasuna, zahartzaroa eta gazteria, garaipena eta porrota.

Teknika aberastuena da, egileak konposizio kontzeptuaz arduratu baitzen, kontakizunarekin baino gehiago, marmolezko bloke bakar batean moztutako taldea irudikatzearen zailtasun handiarekin. Konposizioaren originalitatea, hamarkada batzuk lehenago eztabaidatu zen eta Benedetto Varchik formalki aurkeztutako arazo estetiko baten soluzio nagusia da.