Errenazimendu eta Barrokoaren Artearen Ezaugarriak

Errenazimendua

Arkitektura

• Oinplanoak:

  • Erdi Aroko ikusmoldea, aldare nagusirako luzera-norabidea markatzen zuena, desagertzen da.
  • Oinplano basilikaletik abiatuta, oinplano zentraletara heltzen da, Cinquecentoan berezkoak zirenak.
  • Oinplano zentrala (simetrikoa): kupula handi batekin estalitako eraikinak.

• Euskarriak:

  • Euskarri elementu nagusia horma da.
  • Harlandu oso zaindua, kuxindura.
  • Zutabeek erdi puntuko arkuak sostengatzen dituzte beti (erromatarra).
  • Gehien erabilitako kapitel estiloa korintiarra da. Doriarra, joniarra eta konposatua ere agertzen dira.
  • Euskarri sistema: gangatua eta arkitrabatua.

• Estalkiak:

  • Kasetoiekin apaindutako ateburuak.
  • Ertz edo kanoi gangak.
  • Kupula.

• Balio plastikoak:

  • Giza figura erreferentzia-puntu gisa hartuta, proportzioa.
  • Simetria.
  • Zirkuluaren eta karratuaren lehentasuna.
  • Harmonia eta erritmoa.
  • Barruko espazioa: perspektiba irizpideekin antolatuta. Argi naturalarekin argiztatua: bao txikiak, kolore gabeko beirekin estaliak.
  • Kanpoaldeak: oso zainduak. Barruko sistema espaziala errepikatzen dute.
  • Horizontaltasunerako joera.
  • Ingurunearekin integratuak.

• Apainketa:

  • Arte klasikoaren elementu arkitektonikoek garrantzi handia dute: frontoiak, taulamendua, zutabeak…
  • Aureolak, girlandak, amorinoak, gruteskoak, kandelieriak eta balaustradak.

• Arkitektura zibila:

  • Garrantzi handiagoa erlijiosoak baino.
  • Jauregia patioaren inguruan antolatzen da. Fatxada hiru mailatan antolatua, erlaitzez bereizita eta erlaitz handi batekin bukaeran.
  • Bao ugari.
  • Zutabeek protagonismoa dute.
  • Batez ere kuxindura-harlandua erabiltzen da.

• Arkitektura erlijiosoa:

  • Planta longitudinala edo zentrala.
  • Barrualdea: zabala, batasuna bilatzen duena, horma garbia eta argitsua, beiraterik gabe, argi naturala pasatzen uzten duten leiho txikiekin.
  • Kanpoaldea oso zaindua, edertasuna bilatzen duena.
  • Urbanismoarekiko interesa.

• Materialak:

  • Adreilua, marmola eta harria erabiltzen dira.
  • Harlanduek, kasu batzuetan, kuxindura izaten dute.

• Etapak:

  • Quattrocentoa eta Cinquecentoa.

Eskultura

• Eskultura gotikoan atzematen zen kutsu klasikoaren berreskurapena.
• Trecentoan, Sienan eta Pisan, Nicola eta Giovanni Pisanok arte naturalista eta modernoa zabaldu zuten. Horren arrazoi nagusia Erromako garaitik oraindik gordetzen ziren hainbat lan dira.
• Brontzea eta marmola bezalako material nobleak erabiltzen dira, perfekzio handia lortuz.
• Protagonista nagusiak gizakia eta natura dira, naturalismoa indartuz. Errealitatea irudikatzea da helburua, batzuetan idealizatzen bada ere.
• Eredu idealak lortzea bilatzen da, Errenazimenduak gizakia ulertzen duen modua azaltzen duena.
• Garrantzi berezia ematen zaio irudien adierazkortasunari.
• Bolumen borobilean, bustoak, gorputz osoko irudiak, hileta-irudiak eta zaldunen eskulturak. Horiekin batera, erliebeak garrantzi berezia du, arte-lan berean behe-, erdi- eta goi-erliebea erabiltzen direlarik, sakontasuna irudikatzeko.

• Ezaugarri gehigarriak:

  • Proportzioa.
  • Simetria.
  • Kanona.
• Ahalegin nagusia irudien edertasun formala lortzeko egiten da, horretarako biluztasunaren eta erretratuaren bidez anatomia aztertzen delarik.
• Berriz ere, gai mitologikoak agertuko dira.

• Materialak:

  • Italian materialik nobletzat hartu zirenak marmola eta brontzea izan ziren.
  • Zeramika ere bai.
  • Espainiaren kasuan, batez ere, zura ere erabili zen: erretauletan, aulkiterietan, atarietan, pulpitoetan, debozio-irudietan…

• Teknikak:

  • Alberti-k "De Statua" izeneko tratatua idatzi zuen modelaketari eta tailaketari buruz, erreferente bihurtuz.
  • Florentzian, Quattrocentoan, teknika berriak landu ziren: puntuak ateratzeko teknikak.
  • Erliebeetan, Donatellok schiacciato erliebearen teknika asmatu zuen: erliebe zapala, hostopil baten antzeko plano finak bereizten dituena eta eskulturako balio piktorikoak eskuratuz.
  • Cinquecentoan, Michelangelok marmolaren zizelkatze zuzena erabili zuen.

• Generoak eta gaiak:

  • Anitzak izan ziren: erlijiosoak, mitologikoak, historikoak, erretratuak…
  • Genero nagusiak:
    1. Biluziak: haur eta gaztetxoak, bereziki, aingeruak, dantzariak, eta gai biblikoen artean, David eta Adan eta Eva.
    2. Erretratuak: zaldizkoak, bustoak, hilobietakoak.
    3. Atariak, aldareak, pulpitoak, aulkiteriak, erretaulak, denak erliebez apainduak.

Pintura

• Errealitatearen konkista.

• Espazioa eta perspektiba:

  • Perspektiba lineala: lerro horizontalak eta bertikalak. Ihespuntu bakarra.
  • Distantziarekin koloreak difuminatzen dira.
  • Formak mugagabeak dira urrunean.
  • Eskortzoa: irudi bat perpendikularki edo zeharka pintatzea, sakontasuna edo perspektiba lortzeko.

• Konposizio geometrikoa:

  • Oso arrunta, figura bakarra, eszena bakarra.

• Konposizio triangularra:

  • Oso errepikatua.

• Quattrocentoaren pintoreak:

  • Masaccio, Paolo Uccello, Andrea Mantegna, Sandro Botticelli.

Barrokoa

Eskultura

• Mugimendua (jarrera teatralen, une dramatikoen, sentimenduen adierazpena):

  • Konposizio libreak, irekiak erabiltzen dira.
  • Aurpegiaren espresioa, jantzien eta gorputzen tratamendua eta bolumena lantzen dira.

• Argiaren tratamendua:

  • Argi-ilun efektuak lortzeko, material ezberdinak tartekatzen dira: kolore ezberdinetako marmolak, brontzea…

• Gaiak:

  • Erlijiosoak eta erretratuak, hilobi-eskultura, gai mitologikoak…

Berniniren ezaugarriak:

• Naturalismoa: errealitatea den bezala irudikatzen du.
• Mugimendu exaltatua: ekintza mugimendua da (tentsio handiko momentuak irudikatzen ditu).
• Efektu piktorikoa: bolumena, jantzien tratamendua, espresibitatea, mugimendua…
• Konposizio ireki eta askeak.
• Kalitate handiko eskulturak: azalaren tratamendua, ehunkera.

Arkitektura

• Oreka klasikoaren apurketa.
• Klasizismoaren jarraipena.

Arkitektura eta urbanismo barrokoa: hurbilketa orokorra

• Arkitektura eta urbanismoa.
• Eraikuntza-elementuak: erabilera berria.
• Materialak: testura eta koloreen batasuna.
• Formen dinamismoa.
• Forma arkitektoniko berriak.
• Dekorazio ugaritasuna.

Arkitektura

• Oinplano angeluzuzenaz gain, oinplano eliptikoak, zirkularrak eta mistoak ere azalduko dira.
• Lerro kurboaren nagusitasuna: elipseak, parabolak, hiperboleak, helizeak, erdi puntuko arkuaren oreka ordezkatuz.
• Forma anitzeko arku eta kupulak.
• Izaera eszenografikoa eta monumentala.
• Hiriko eszenografia, manifestazio erlijioso handiak baimentzen ditu. Botere politiko eta erlijiosoaren irudia da.
• Elementu dekoratiboen ugaritasuna: frontoiak (triangularrak nahiz erdizirkularrak), apurtzen dira eta forma mistoak hartzen dituzte. Apaingarrien ugaritasuna: forma obaleko leihoak, ispiluak, mentsulak eta eskulturak.
• Materialak: harria, marmola, adreilua, estukoa, brontzea…

Arkitekturaren ezaugarri orokorrak:

• Errenazimenduko oreka-moldeekin apurtzen da, mugimenduaren zerbitzura jarriz:
  • Sinpletasunaren ukapena.
  • Mugimenduaren garrantzia.
  • Elementu klasiko guztiak askatasunez erabiltzen dira.
  • Oinplano eliptikoak, obalatuak…
  • Askotan euskarri gisa zutabe helikoidalak.
  • Estalki kupuladunak gehienbat.
  • Fatxada dinamikoak, alderdi ahur eta ganbilez.
  • Apaingarritasuna lehen mailan.
  • Jauregiak eta elizak.
  • Hirigintzaren garrantzia.

Pintura

• Bi bezero (bi korronte):

  • Eliza eta monarkiaren pintura: nagusiki gai erlijiosoak.
  • Burgesia protestantearen pintura.

• Gaiak:

  • Errealitate gordina eta dramatismotik hurbil, errealismoa da nagusi.
  • Erretratuak, genero-pinturak, mitologikoak, paisaiak, erlijiosoak, animaliak, bodegoiak.
• Kolorearen garrantzia marrazkiaren gainetik (koloreak du lehentasuna, ez marrazketak).
• Argi-itzalak oso nabarmenak.
• Teknika berria: pintzelkada solteak.

• Sakontasuna oso modu ezberdinetan landuko da:

  • Figuren tamainarekin (lehen planokoak handiagoak izanik).
  • Koloreen bitartez:
    1. Lehen plano ilunak eta hondo argiak.
    2. Argi-ilunen bitartez: plano argitsuak eta ilunak tartekatuz.
    3. Aire-perspektibaren bidez.
• Etengabeko sakontasuna planorik gabe: eskortzoen eta argien gradazioen (aire-perspektiba) bidez.

• Argiaren nagusitasuna:

  • Argi-ilunak, forma argiaren menpe, kontorno difuminatuak argiaren efektuen arabera.

• Argiaren tratamendua eta garrantzia (tenebrismoa):

  • Tenebrismoa: argiaren tratamendu berezia. Pertsonaiak eta objektuak hondo ilunean aurkezten dira eta argi bortitz batez nabarmentzen dira.
  • Tenebrismoan: argi-ilunak dira nagusi. Hondo iluna eta lehen planoko figurak "argi-foko" batekin nabarmenduak (espresibitatea eta emozioa sortuz). Argia emozioa eta espresibitatea lortzeko erabiltzen den tresnarik nagusiena bihurtuko da.
• Argi inguratzailea argi selektiboaren aurrean.
• Konposizio itxiak konposizio irekien aurrean.
• Perspektiba lineala sakontasun handiaren aurrean.

• Konposizio asimetrikoak:

  • Figura nagusia ez da erdian kokatzen.
  • Konposizioak desorekatuak eta ezegonkorrak dira: diagonal eta eskortzo gogorrak erabiliz.

• Mugimendua, konposizio irekiak:

  • Forma estatikoen desagerpena.
  • Une konkretuaren antzematea, ekintza diagonalen bidez eta eskortzoen bidez adieraziz.
• Teatralitatea.
• Jarrera dramatikoak, figura bihurrikatuak, artelanen teatralitatea eta izaera eszenografikoa.
• Sentimenduen espresioa.
• Joera eta estiloak: klasizista, naturalista, errealista, kostunbrista, dotorea.