Erdi Aroko Eliza: Teokrazia, Monakotza, Feudalismoa eta Gurutzadak

Zer da Teokrazia?

Teokrazia botere espirituala eta politikoa batzen dituen sistema da. 800. urtean, Leon III.a Aita Santuak Erromatar Inperioa berreraiki zuen, kristau fedea oinarri hartuta. 962. urtean, Joan XIII.a Aita Santuak germaniarrei laguntza eskatu zien, eta Oton I.a enperadore izendatu zuen. Horrela sortu zen Germaniako Erromatar Inperio Santua. Hala ere, botere politikoaren eta Elizaren artean arazoak sortu ziren.

Zer da Monakotza?

Zenbait kristau gizartearen bizimodu materialistatik urrundu ziren, bakardadean eta pobrezian bizitzeko. Anakoretak ziren, leizeetan bakarrik bizi zirenak. Beste batzuk, berriz, maisu espiritual baten inguruan bildu ziren, zenobioak sortuz. Monakotza San Benediktok ezarri zuen mendebaldean, "Ora et labora" (otoitz egin eta lan egin) lelopean oinarritutako bizitza-erregelarekin.

Monakotzaren Berrikuntza

Goi Erdi Aroan, monasterioek garrantzi handia izan zuten: nekazariei lurrak lantzen irakatsi zieten eta kultura klasikoaren zaintzaileak izan ziren. X. eta XI. mendeetan, monasterioen hasierako espiritua berreskuratzeko ahaleginak egin ziren. Bi gune nagusi nabarmendu ziren:

• Clunyko abadia (910): San Benediktoren Erregelaren printzipio nagusiak berrezarri zituen, monasterioetan sartutako ohiturak aldatuz. Erreforma hau Europa osoan hedatu zen.
• Cîteaux edo Cisterreko abadia (1098): Clunyko erreformaren ondoren sortutako zenbait akats zuzendu zituen, hasierako zorroztasuna berreskuratuz.

Zer da Feudalismoa?

Germaniar herrien inbasioen ondorioz, Erromatar Inperioko gizarte-sistema desegin zen, eta feudalismoari bide eman zitzaion. Lurraren jabea "jauntxoa" edo jaun feudala zen. Gizartea hiru estamentutan banatzen zen:

• Noblezia: Militarrak eta zaldunak.
• Kleroa.
• Herria: Eskulangileak eta nekazariak.

Jopuek leialtasuna zin egiten zioten jaunari.

Eliza Feudala

Erregeek eta jaun feudalek gotzainak aukeratzen zituzten (inbestidura laikoa). Nepotismoa (karguak senideei ematea) eta simonia (karguak saltzea) ohikoak ziren Elizako karguen artean. 1075ean, Gregorio VII.a Aita Santuak elizako karguak laikoei ematea debekatu zuen. Henrike IV.a enperadoreak erabaki horri uko egin zion, eta gatazka Wormseko Konkordatuan (1122) amaitu zen. Akordio horren arabera, Elizak gotzainak eta abadeak izendatuko zituen.

Eskeko Ordenak

Landa-eremuetako abadeak ez ziren gai hirietako behartsu oldeei zerbitzatzeko. Hori dela eta, eskeko ordenak sortu ziren. Bi gizon garrantzitsuk bultzatu zituzten ordena hauek:

• Santo Domingo Guzmanekoa (1170-1221).
• San Frantzisko Asiskoa (1182-1226).

Eskeko fraideak limosnei esker bizi ziren. Adibide batzuk: kanpoko arazoei aurre egiteko (musulmanak - Gurutzadak) eta barruko arazoei aurre egiteko (herexiak - Inkisizioa).

Zer dira Gurutzadak?

Kristau-feudoetako Aita Santuek eta erregeek Lur Santua konkistatzeko espedizio militarrak antolatu zituzten. 1095 eta 1270 urteen artean zortzi gurutzada antolatu ziren. 1099an Jerusalem konkistatu zuten. Gurutzadek Aita Santuaren boterea sendotu zuten, eta merkataritza-bide berriak ireki zituzten.

Mendebaldeko eta Ekialdeko Elizak

Arte Erromanikoa eta Gotikoa

XI. eta XII. mendeetan Europan garatutako arte estiloak dira. Ezaugarri nagusiak:

• Eskultura: Herriari fedearen edukiak zabaltzeko erabiltzen zen.
• Pintura: Leku espiritual zirraragarriak sortu nahi ziren.

Zistertarrek aldarrikatutako isiltasuna eta pobrezia bilatzeko, eraikin erlijiosoak leku bakartietan eraiki zituzten. Garai honetako adierazgarri garrantzitsuak dira:

• Katedralak.
• Unibertsitateak.
• Kantu gregorianoa.