Enpresaren Ekonomia: Kontzeptuak, Kostuak eta Antolaketa
Efizientzia eta Enpresa-etekina
Teknologia efizientea: Ekoizpen-kantitate jakin bat lortzeko ahalik eta baliabide gutxien erabiltzeari deritzo.
Ekonomia efizientea: Efiziente diren teknologien artean, merkeena aukeratzea da.
Enpresa-etekina: Produktuen salmentarekin lortutako guztiko sarreraren eta ekoiztu ahal izateko behar diren guztiko kostuen arteko aldea da. Formula: Ee = SG - KG
1. Ekoizpen-kostuak
- Kostu finkoak: Ekoiztutakoa aldatu arren berdin jarraitzen duten kostuak dira (adibidez, lokala).
- Kostu aldakorrak: Ekoiztutako unitateekiko proportzionalak diren kostuak dira (adibidez, pneumatikoak).
- Guztiko kostuak (KG): Kostu finkoen eta aldakorren batura. Formula: KG = KF + KA
2. Sarrerak eta Merkatua
Sarrerak: Enpresek beren ondasunen edo zerbitzuen salmentarekin lortzen duten dirua da. Formula: SG = QV x PV
- Merkatua: Saltzaileek eta erosleek ondasun edo zerbitzu jakin baten inguruan egiten duten salerosketa-jardueren multzoa.
- Eskaria: Eskatzaileak (erosten dutenak) zer kantitate erosteko prest dauden.
- Eskaintza: Enpresek zer kantitate ekoizteko prest dauden.
- Gehiegizko eskaria: Produktu baten ekoizpen gutxi dagoenean eta jendeak demanda handia egiten badu produktuarekiko, gehiago produzitzen da.
- Errentaren fluxu zirkularra: Enpresen eta familien arteko ondasunen eta errenten trukearen bereizgarri den erlazio-multzoa da.
Enpresa Motak
- Jardueraren arabera: Lehen sektorea, bigarren sektorea eta hirugarren sektorea (pribatua partikularra denean).
- Jabetzaren arabera:
- Publikoa: Estatua da jabea.
- Banakakoa: Autonomoa da jabea.
- Forma juridikoaren arabera: Sozietateak (SL, SA, S. Koop.).
Enpresa sortzeko kontuan hartu beharreko faktoreak
- Sortzeko gutxieneko kapitala
- Lege-erantzukizuna
- Erabakiak hartzea
- Jabetza-eskualdatzeak
- Zerga-ordainketak
Enpresaren Antolaketa eta Egitura
Enpresaren sail nagusiak:
- Hornikuntza
- Ekoizpena
- Giza baliabideak
- Marketina
- Finantzaketa eta inbertsioak
- Zuzendaritza
Zer da organigrama bat? Enpresa baten egitura erakusten duen adierazpen grafikoa da.
Kontzeptu Ekonomiko Gehigarriak
- Pertsona fisikoa: Irakasleak, medikuak, ikasleak...
- Aktibo ez-korrontea: Urteetan aldatzen ez diren elementuak.
- Aktibo korrontea: Urtean zehar aldatzen diren elementuak (adibidez, dirua).
Zerga-sistema
- Zergak: Sektore publikoak exijitutako ordainketak dira.
- Tasak: Zerbitzu publiko baten truke ordaintzen dira.
- Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga (PFEZ): Pertsonen diru-sarrerak zergapetzen ditu, baita enpresaburu eta autonomoen etekinak ere.
- Sozietateen gaineko Zerga (SZ): Sozietateen etekinak zergapetzen ditu.
- Balio Erantsiaren gaineko Zerga (BEZ): Kontsumoa zergapetzen du.