Enpresa Motak eta Osagaiak

Enpresa Motak

A) Jardueraren arabera

• Lehen sektorea: Natura baliabideak ustiatzen jarduten dutenak.
• Bigarren sektorea: Eraldatze-jardueretan jarduten duten enpresek osatzen dute.
• Hirugarren sektorea: Zerbitzuak dira. Bi motatako enpresek osatzen dute: merkataritza-enpresak, produktuak eraldatu gabe saltzen dituztenak, eta zerbitzu-enpresak (adibidez: bankuak eta klinikak).

B) Jabetzaren arabera

• Enpresa pribatuak: Partikularren edo beste enpresa batzuen jabetza dira (adibidez: Mercadona).
• Enpresa publikoak: Estatuaren edo erakunde publikoren baten jabetza dira (adibidez: Renfe).

C) Egitura juridikoaren arabera

• Banako enpresak: Pertsona fisiko baten jabetza dira eta bera arduratzen da enpresaz (adibidez: janari-denda txiki bat).
• Bazkide-enpresak edo sozietateak: Jabe bakarra edo bat baino gehiago dituzte eta horiek jartzen dituzte ustiaketarako behar diren ekoizpen-faktoreak. Bi mota daude:
  • Sozietate anonimoak (SA)
  • Erantzukizun mugatuko sozietateak (SM)

Enpresaren Osagaiak

A) Giza elementuak

Enpresarekin lotura zuzena duten pertsona guztiak.

B) Kapital edo ekoizpen ondasunak

Enpresak dituen ekonomia-ondasunak. Bi multzo bereizten dira:

• Aktibo finkoa: Ekoizpen-jardueran denbora luzez erabiltzeko ondasun edo ekipamenduak dira (makinak, bulegoko altzariak, etab.).
• Aktibo zirkulatzailea: Aldian-aldian berritzen diren ondasunak (lehengaiak, bulegoko materiala) eta etengabe zirkulatzen ari direnak (adibidez: dirua).

C) Barne Antolaketa Arloak

Enpresako barne antolaketan, zenbait arlo bereizten dira:

• Hornikuntza: Materialak erostea eta biltegiratzea dagokio.
• Ekoizpena: Produktua edo zerbitzua ekoizteaz arduratzen da.
• Salmentak: Produktua merkatuan merkaturatu eta banatzen du.
• Giza baliabideak: Enpresaren pertsonala antolatzen eta kudeatzen du.
• Finantzaketa eta inbertsioa: Enpresak behar bezala funtzionatzeko funtsak biltzen ditu, bai eta inbertsio-politika kudeatzen ere.
• Zuzendaritza: Beste arlo guztiak antolatu eta koordinatzen ditu, jarritako helburuak lortzeko.

D) Ingurunea

Gizarte gero eta globalizatuago batean jarduten dute enpresek. Bi mota bereizten dira:

• Ingurune orokorra: Enpresa mota orori berdin eragiten dieten faktoreak dira (kultura, ekonomia, politika, legeak).
• Ingurune espezifikoa: Zehazki enpresaren funtzionamenduan eragiten duten faktoreak dira (adibidez: bezeroak, hornitzaileak, lehiakideak eta sindikatuak).