Enpresa Motak eta Kudeaketa Gida: Sozietateak eta Antolakuntza

Enpresa Juridiko Motak

Banakako Enpresaburua

Bere izenean eta enpresa baten bidez merkataritza-, industria- edo jarduera profesionala egiten duen pertsona fisikoa da. Forma juridiko hau bereziki egokia da inbertsio handirik eskatzen ez duten negozio txikientzat. Sozietate-enpresa batek baino administrazio-izapide eta gastu gutxiago ditu.

Erantzukizun Mugatuko Sozietatea (EMSL)

• Bazkideak: Bat edo gehiago.
• Kapitala: Gutxienez 3.000 €, partaidetza sozialetan banatuta.
• Erantzukizuna: Ekarritako kapitalera mugatua.
• Zerga: Sozietateen gaineko Zerga.
• Eraketa: Eskritura publikoan eratu behar da.

Sozietate Anonimoa (SA)

• Bazkideak: Bat edo gehiago, akziodun deituak.
• Kapitala: Gutxienez 60.000 €, akzioetan banatuta. Eratzeko unean gutxienekoaren %25 ordainduta egon behar da.
• Erantzukizuna: Ekarritako kapitalera mugatua.
• Zerga: Sozietateen gaineko Zerga.
• Eraketa: Eskritura publikoan eratu behar da.

Gobernu-organoak

• Batzar Orokorra: Akziodunen bilkura, enpresaren gai garrantzitsuenak erabakitzeko.
• Administratzaileak: Sozietatearen eguneroko kudeaketaz arduratzen den organoa.

Lan Sozietatea (LSM / LSA)

• Bazkideak: Gutxienez 3 bazkide. Bazkide gehienek langile-bazkide izan behar dute, eta kapital sozialaren gehiengoa haien esku egon behar da.
• Erantzukizuna: Mugatua.
• Kapitala: Sozietatearen formaren araberakoa:
  • Lan Sozietate Mugatua (LSM): Gutxienez 3.000 €, partaidetzetan banatuta.
  • Lan Sozietate Anonimoa (LSA): Gutxienez 60.000 €, akzioetan banatuta.
• Zerga: Sozietateen gaineko Zerga.
• Erregistroa: Lan Sozietateen Erregistroan inskribatu behar da.

Sozietate Komanditarioa

Bi bazkide mota ditu:

• Bazkide kolektiboak: Sozietatearen kudeaketan zuzenean parte hartzen dute. Haien erantzukizuna mugagabea da, eta beren ondare pertsonalarekin erantzuten dute.
• Bazkide komanditarioak: Sozietateari ekarpen ekonomikoak soilik egiten dizkiote. Haien erantzukizuna egindako ekarpenetara mugatua da.

Finantza Kontzeptu Gakoak

Akzioaren Balio Nominala (BN)

Sozietate anonimo baten kapital soziala banatzen den zati berdinetako bakoitzaren balioa da.

Formula: BN = Sozietatearen kapitala / Akzio kopurua

Adibidea: 245.000 €-ko kapitala eta 35.000 akzio badira, akzio bakoitzaren balio nominala 7 €-koa izango da (245.000 / 35.000 = 7).

Errentagarritasun Tasa

Inbertsio batek sortutako etekina edo mozkina neurtzen duen adierazlea da, egindako inbertsioaren ehuneko gisa.

Formula: Errentagarritasun-tasa = (Aldiko errendimendua / Egindako inbertsioa) * 100

Adibidea: 3.250 €-ko inbertsio batek 770 €-ko errendimendua ematen badu, errentagarritasun-tasa %23,69koa da ((770 / 3.250) * 100).

Enpresaren Antolakuntza eta Kudeaketa

Kudeaketaren Oinarrizko Funtzioak

• Plangintza: Helburuak ezarri eta horiek lortzeko estrategiak zehaztea.
• Antolakuntza: Enpresako kide bakoitzaren zereginak, erantzukizunak eta aginte-mailak zehazteko egitura diseinatzea.
• Zuzendaritza (Kudeaketa): Ezarritako helburuak lortzeko, enpresa osatzen duten pertsonek beharrezko zereginak bete ditzaten ahalegintzea.
• Kontrola: Jarduerak aurreikusitakoaren arabera gauzatu direla egiaztatzea eta, beharrezkoa bada, zuzenketak egitea.

Antolakuntza Ereduak

Eredu Lineala

Aginte-printzipioan oinarritzen da, non maila bakoitzak goragoko bakar batengandik jasotzen dituen aginduak.

• Abantaila: Erabakiak azkar hartzen dira.
• Desabantaila: Malgutasun falta eta komunikazio zurruna.

Eredu Funtzionala

Espezializazioan oinarritzen da. Langile bakoitzak hainbat buruzagi espezialistarengandik jaso ditzake aginduak, bakoitza bere arloan.

• Abantaila: Espezializazio maila altua.
• Desabantaila: Aginte-aniztasunak sor ditzakeen gatazkak.

Organigrama

Enpresaren antolakuntza-egituraren adierazpen grafiko eta sinplifikatua da. Enpresako harreman hierarkikoak eta funtzionalak erakusten ditu. Bi mota nagusi daude: bertikala (hierarkia goitik behera adierazten duena) eta horizontala (ezkerretik eskuinera).

Kudeaketa Teoria Klasikoak: Taylor eta Mayo

Frederick Taylor (Taylorismoa)

Lanaren antolakuntza zientifikoan oinarritzen da, eraginkortasuna maximizatzeko helburuarekin.

• Lanaren kontrola eta gainbegiraketa zorrotza.
• Espezializazioa eta lanaren banaketa.
• Laneko denbora hilak desagerraraztea.
• Ekoizpenaren araberako soldata-pizgarriak.

Elton Mayo (Giza Harremanen Eskola)

Langilearen alderdi sozial eta psikologikoaren garrantzia azpimarratzen du.

• Pizgarri materialez gain, beste mota batzuk ere garrantzitsuak dira (aitorpena, talde-giroa).
• Enpresak langilearekiko arreta eta interesa erakutsi behar du.
• Gizakia ezin da makina bat balitz bezala programatu; faktore sozialek eragin handia dute produktibitatean.