Ekonomia Sistemak eta Kontzeptu Nagusiak

Ekonomiaren Oinarrizko Kontzeptuak

Mikroekonomia eta Makroekonomia

• Mikroekonomia: Familien, enpresen eta sektore publikoaren banakako portaera aztertzen du, bai eta elkarrekin erlazionatzeko modua ere. Adibidez: errentaren fluxu zirkularra, ekonomiaren antolamendua, ekoizpen-faktoreak, familien lehentasunak, enpresen funtzioak…
• Makroekonomia: Ekonomiaren portaera globala aztertzen du, ekonomia-eragileen arteko erlazioen ondorio gisa. Adibidez: prezioen maila orokorra, langabezia-tasak, esportazioak…

Ekonomia Positiboa eta Ekonomia Normatiboa

• Ekonomia Positiboa: Ekonomiaren errealitatearen deskribapena. Irizpideak objektiboak dira. Adibidez: zifrak (zergenak, langileenak, pentsioenak).
• Ekonomia Normatiboa: Balio-iritziak ematen ditugu: zer egin nahi dugu? Irizpideak subjektiboak dira. Adibidez: ona litzateke zergak igotzea.

Ekonomia Sistemak

Jarraian, hiru ekonomia-sistema nagusiak aztertuko ditugu, bakoitzaren ezaugarri, abantaila eta eragozpenekin:

1. Merkatu Ekonomia

• Doktrina eta Sortzailea: Liberalismoa (Adam Smith).
• Nork Erabakitzen Du (Zer, Nola, Norentzat): Merkatuak (enpresa eta familiak), “esku ikusezinaren” bidez. Enpresek eta familiek lehentasunen arabera ekoiztu eta kontsumitzen dute.
• Sektore Publikoaren Zeregina: Esparru juridiko-instituzionala (arauak) ezarri. Ondasun eta zerbitzu ez-errentagarriak eta estrategikoak hornitu.
• Abantailak:
  • Hazkunde ekonomikoa.
  • Efizientzia.
  • Pizgarriak hobekuntzarako.
  • Lehiakortasuna.
• Eragozpenak (Hutsegiteak):
  • Errentaren banaketa desorekatua.
  • Enpresen gehiegikeriak.
  • Ingurumenaren hondatzea.
  • Ez-egonkortasun ziklikoa.
  • Ondasun ez-errentagarrien urritasuna.

2. Ekonomia Zentralizatua

• Doktrina eta Sortzailea: Marxismoa (Karl Marx).
• Nork Erabakitzen Du (Zer, Nola, Norentzat): Sektore publikoa da eragile nagusia, baliabideak plan ekonomiko baten bidez esleitzen dituena. Jabetza publikoa da nagusi.
• Sektore Publikoaren Zeregina: Baliabideak esleitu eta ekonomia planifikatu.
• Abantailak:
  • Errentaren banaketa berdina (ekitatea).
  • Oinarrizko premiak asetuta (hezkuntza, osasuna, enplegu betea).
• Eragozpenak (Mugak):
  • Pizgarririk ez (lehiakortasunik ez hobetzeko eta hazkundea lortzeko).
  • Gehiegizko burokrazia.
  • Aurreikuspen-akatsak.

3. Ekonomia Mistoa

• Doktrina eta Sortzailea: Keynesianismoa (J.M. Keynes).
• Nork Erabakitzen Du (Zer, Nola, Norentzat): Merkatua eta sektore publikoa elkarrekin. Enpresek eta familiek lehentasunen arabera ekoiztu eta kontsumitzen dute, eta sektore publikoak merkatuaren hutsegiteak zuzentzen saiatzen da.
• Sektore Publikoaren Zeregina: Esparru juridiko-instituzionala (arauak) ezarri. Ondasun eta zerbitzu ez-errentagarriak eta estrategikoak hornitu. Errentaren birbanaketa. Ez-egonkortasun ziklikoa arindu.
• Abantailak eta Eragozpenak: Merkatu-ekonomiaren eta plangintza zentralizatuarenak izango dira, sektore publikoaren parte-hartze mailaren arabera.