Diru motak, makroekonomia eta BPG: oinarrizko kontzeptuak

Diru motak

1. Merkantzia-dirua: gatza, frutak...

2. Metalezko dirua: urrea, zilarra.

3. Urrezko ordezko dirua: biletea.

4. Diru fidagarria: dolarra, euroa, yena...

5. Banku-dirua: txekea, txartela...

Baldintzak: denek onartua izatea, garraiatzeko erraza, zatigarria eta iraunkorra izatea.

Moneta-eskaintza

• M1: esku-dirua eta agerikoa (txekea).
• M2: M1 gehi kartera-dirua.
• M3: M2 gehi epe-dirua.

Makroekonomia

Makroekonomiak herrialde bateko ekonomia aztertzen du. Bere helburua ekonomiaren funtzionamendua ulertzea eta haren garapenean eragitea da.

Arazo ekonomiko nagusiak: hazkundea, prezio-egonkortasuna, lana, defizit publikoa, kanpo-merkataritzaren oreka eta jasangarritasuna.

BPG (Barne Produktu Gordina)

Estatu bateko ekonomiaren egoera aztertzeko, ekonomian aldagai kuantitatiboak erabiltzen dira. Herrialde batean ekoiztutako azken ondasun eta zerbitzu guztien balio ekonomikoa neurtzean datza. Hiru mota daude:

1. Ekoizpenaren ikuspegia: denbora-epe batean ekoiztutako ondasun eta zerbitzu guztiak batuz. Bi modu daude: azken ondasun eta zerbitzuen batura eginez eta balio erantsiaren metodoa.
2. Gastuaren ikuspegia: denbora-epe batean ondasun eta zerbitzuetan egindako gastuak kontuan hartuz. Metodo honen arabera, BPG herrialdeko enpresek, familiek eta sektore publikoak egindako azken ondasun eta gastu guztiak dira.

BPG = C + I + G + X − M, non C = kontsumo-gastu pribatua, I = inbertsio-gastuak, G = gastu publikoa, X = esportazioak eta M = inportazioak.

Errenta eta aberastasuna

Errenta nazionala: herrialdean nahiz atzerrian dauden ekoizpen-faktoreek lortutako ekoizpenaren balioa.

Aberastasuna: denboran pilatzen da eta aldi berean garai bakoitzeko errenta sortzen du. Aberastasuna gizabanakoena edo enpresena izan daiteke, eta denborarekin lortzen da.

Errenta: denbora-aldi jakin batean lortu behar da, normalean urtebetekoa. Produkzio-faktoreen ordainketarekin edo urtebetean sortutako ondasun edo zerbitzuen balioarekin parekatzen da.

Ziklo ekonomikoa

• Beheraldia: zikloaren puntu txarrena. Eskari txikia, prezioak behera, enpresen makineria behera, konfiantza gutxi, lan-bizia gora, inbertsioa behera eta enplegua behera.
• Susperraldia edo hedapena: zikloaren goranzko fasea. Ekoizpena gora, eskaria gora, makineria gora, inbertsioa gora, prezioak pixkanaka gora eta enplegua pixkanaka gora.
• Gailurra: zikloaren puntu altuena. Ekoizpena maximoan, enpresen makineria altua, prezio altuak, enplegu-maila altua.
• Atzeraldia: zikloaren beherakada-fasea. Inbertsioak ez errentagarriak, ekoizpena behera, makineria behera, prezioak behera, enplegua behera eta lan-bizia gora.