Deskolonizazioa: India, Palestina eta Lerrokatu Gabeak

Deskolonizazio Prozesua

Deskolonizazioaren Faktoreak

Deskolonizazio prozesua hainbat faktorek bultzatu zuten:

• Metropolien ahultzea (batez ere Bigarren Mundu Gerraren ostean).
• Mugimendu nazionalisten sendotzea kolonietan.
• AEB eta SESBren laguntza mugimendu nazionalistei, independentziaren bidez euren nagusitasuna eta eragina zabaltzeko asmoz.
• NBEren zeregina, herrien autodeterminazio eskubidea defendatuz.

Indiako Penintsularen Independentzia (Asia)

India Britainia Handiaren kolonia garrantzitsuena izan zen. Independentzia prozesua negoziazio bidezkoa eta baketsua izan zen gehienbat, 1947an gauzatu zelarik. Gandhik estatu bakar eta bateratu baten alde egin zuen, baina Alderdi Musulmanak bere estatua aldarrikatzen zuen. Erlijio desberdintasunek batasuna ezinezko egin zuten, eta ondorioz, bi estatu sortu ziren:

• Indiako Batasuna (gehiengo hindua).
• Pakistan (gehiengo musulmana), bi lurralde geografikoki banandutan (Mendebaldeko eta Ekialdeko Pakistan).

Pakistanek erlijio bera izan arren, ohitura eta kultura desberdinak zituen bi zatietan. Horrek tentsioak sortu zituen, eta 1971n Ekialdeko Pakistanek independentzia lortu zuen, Bangladesh izenarekin.

Ekialde Hurbileko Gatazka

Aurrekariak (XX. mende hasiera)

• XIX. mendearen bukaeran mugimendu sionistak sortu ziren Europan, Palestinan estatu judu bat sortzeko helburuarekin.
• Lehen Mundu Gerran, Balfour Adierazpena (1917) argitaratu zen: Britainia Handiak konpromisoa hartu zuen juduei Palestinan "etxe nazionala" sortzen laguntzeko.
• Lehen Mundu Gerraren ondoren, Nazioen Elkarteak Palestinaren gaineko agintaldia Britainia Handiari eman zion.
• 1930eko hamarkadan, Europako jazarpenetik ihesi, Palestinarantz zihoan juduen immigrazioa nabarmen areagotu zen.
• 1947an, NBEk Palestina banatzea erabaki zuen: estatu judu bat eta estatu arabiar bat sortzea proposatu zuen. Britainiarrek Palestinatik alde egin behar zuten, eta Jerusalem hiria NBEren kontrolpean geratuko zen.

Gerra Arabiar-Israeldarrak

• Lehen Gerra (1948-1949): Britainiar agintaldia amaitzean, Israelek bere estatuaren sorrera aldarrikatu zuen. Inguruko herrialde arabiarrek (Egipto, Siria, Jordania, Libano, Irak) aurka egin eta tropak bidali zituzten. Israelek garaipen militar azkarra lortu zuen, eta NBEk esleitutako lurraldeak baino gehiago konkistatu zituen. Ehunka mila palestinarrek ihes egin behar izan zuten (Nakba).
• Sei Egunetako Gerra (1967): Hiru liskarren ondoren, Israelek prebentzio-erasoa jo zuen Egipto, Siria eta Jordaniaren aurka. Gerra honetan, Israelek Gazako zerrenda, Zisjordania (Ekialdeko Jerusalem barne), Sinai penintsula (Egipto) eta Golan gainak (Siria) okupatu zituen. NBEren ebazpenek Israeli okupatutako lurraldeetatik erretiratzeko agindu zioten, baina agindu hori oraindik ez da erabat bete.
• Yom Kippur Gerra (1973): Egipto eta Siriak Israeli eraso egin zioten Yom Kippur jaiegun juduan. Hasierako arrakastaren ondoren, Israelek, AEBren laguntzarekin, galdutako posizioak berreskuratu zituen.

Palestinako Aginte Nazionalaren Sorrera

• PAE (Palestina Askatzeko Erakundea): 1964an sortua, palestinarrak kontzientziatzen lagundu zuen errefuxiatu-esparruetako bizimoduaz eta erresistentzia antolatua sustatu zuen Israelen okupazioaren aurka.
• Intifada: Palestinarrek Israelgo okupazioaren aurka erabilitako matxinada edo hiri-gerrilla herrikoia, batez ere harriak eta molotov koktelak erabiliz. Lehen Intifada 1987an hasi zen.
• ANP (Palestinako Aginte Nazionala): Osloko Akordioen (1993) ondorioz sortutako gobernu-egitura autonomoa, Zisjordaniako eta Gazako zerrendako eremu batzuk administratzeko. Indarkeria etengabeak bere garapena zaildu du.

Hirugarren Mundua eta Deskolonizazioaren Ondorioak

Independentzia lortu berri zuten herrialde askok "Hirugarren Mundua" osatu zuten, eta hainbat arazo komun partekatzen zituzten:

Estatu Ahulak

• Muga artifizialak: Potentzia kolonialek ezarritako mugak, askotan talde etniko edo erlijioso desberdinak nahastuz edo bananduz. Horrek gerra zibilak eta mugako gatazkak eragin ditu.
• Langile prestatuen eza: Administrazioan, hezkuntzan eta ekonomian esperientzia zuten langile gutxi egoteak gobernuen kudeaketa zaildu zuen, arazoak larriagotuz erabaki desegokien bidez.
• Estatu diktatorialak: Egonkortasun politiko ezak eta barne gatazkek estatu-kolpeak eta erregimen diktatorialak ekarri zituzten askotan, askatasun politikoak murriztuz.

Menpekotasun Ekonomikoa

• Kanpoarekiko menpekotasuna: Nahiz eta politikoki independenteak izan, herrialde askok ekonomikoki metropoli ohiekiko edo potentzia berriekiko menpekotasuna mantendu zuten.
• Neokolonialismoa: Independentzia politikoa lortu arren, ekonomikoki kanpoko potentzien menpe jarraitzea.
• Azpigarapena: Independentzia lortu zuten herrialde asko ekonomikoki azpigaratuak ziren, lehengaien esportazioan oinarritutako ekonomiekin.
• Demografia eta bizi-maila: Populazioaren hazkunde azkarrak eta bizi-maila baxuak presio handia eragin zuten baliabide mugatuetan.
• Giza eta natura hondamendiak: Herrialde asko bereziki kalteberak dira hondamendi naturalen (lehorteak, uholdeak, lurrikarak...) eta giza hondamendien (goseteak, epidemiak) aurrean.

Bi Blokeen Artean: Lerrokatu Gabeko Herrialdeak

Gerra Hotzaren testuinguruan, estatu berri askok ez zuten bloke kapitalistarekin (AEB) edo komunistarekin (SESB) lerrokatu nahi izan. Horrela sortu zen Lerrokatu Gabeko Herrialdeen Mugimendua, Bandungeko Konferentzian (Indonesia, 1955) oinarriak jarri zituena. Konferentzia horretan honako printzipio hauek onartu ziren:

1. Kolonialismoa eta arrazagatiko diskriminazioa gaitzestea.
2. Garapen ekonomikoa sustatzeko eta independentzia nazionala babesteko beharra onartzea.
3. Herrialde batek beste baten barne gaietan esku hartzerik ez duela aldarrikatzea (subiranotasuna eta ez-interbentzioa).