Amerikako eta Frantziako Iraultzak: kausak, ondorioak eta legatua

Laburpena

Dokumentuak Amerikako Iraultza eta Frantziako Iraultza laburbiltzen ditu, bi gatazken kausak, garapena eta ondorioak azalduz. Amerikako kasuan kolonoen eta Britainia Handiaren arteko tentsioa eta Konstituzioaren botere-banaketa aztertzen dira. Frantziako kasuan estamentuzko gizartea, krisi ekonomikoa, 1791ko Konstituzioa eta Izualdia landu, eta ondoren absolutismoaren itzulera, nazioarteko aliantzak eta liberalismoaren eta nazionalismoaren oinarriak aipatzen dira.

Funtsezko puntuak

Amerikako Iraultza kolonoen eta Britainia Handiaren arteko gatazka izan zen, independentziarekin amaitu zena.
Kolonoek ez zuten zergak ordaintzen eta ez zuten parlamentuan ordezkaririk, eta Britainia Handiak zergak kobratu nahi zituen.
Amerikako Konstituzioak hiru botere banatzen zituen: betearazlea (Presidentea), legegilea (Kongresua) eta judiziala (Auzitegi Gorena).
Frantziako Iraultzaren aurretik gizartea estamentuzkoa zen, krisi ekonomikoa eta ogasunaren defizita zeuden.
1791ko Konstituzioak monarkia parlamentarioa ezarri zuen, sufragio zentsitarioarekin eta Frantzia departamentutan banatuta.
Izualdia susmagarriak izutzeko eta hiltzeko martxan jarritako politika izan zen; absolutismoa berriz ezarri zen ondoren.
Liberalismoak absolutismoari uko egin zion, eta nazionalismoak hizkuntza, kultura eta erlijioa partekatzen dituen gizataldea defendatzen zuen.

Frogatu zeure burua

Amerikako Iraultza

Amerikako Iraultza Ingalaterra Berriko kolonoen eta Britainia Handiaren arteko gatazka izan zen, kolonoek independentzia lortzean amaitu zena. Britainia Handikoek manufakturak saltzen zizkieten kolonoei, eta kolonoek lehengaiak saltzen zizkieten, baina metropoliek kolonoei industria sortzen oztopatzen zieten.

Amerikako Iraultzaren Kausak

Kolonoek ez zituzten zergak ordaintzen.
Ez zuten ordezkaririk parlamentuan.
Britainia Handiak zergak kobratu nahi zituen.

Amerikako Iraultzaren Legatua

3 botereak banatuta zeuden:

Botere betearazlea: Presidentea.
Botere legegilea: Kongresua.
Botere judiziala: Auzitegi Gorena.

Frantziako Iraultza

Frantziako Egoera, Iraultza Aurretik

Estamentuzko gizartea zegoen.
Krisi ekonomikoa zegoen, uzta txarra zegoelako eta prezioak igotzen zirelako.
Ogasunak defizita zuen, hau da, estatuak jasotzen zuena baino gehiago gastatzen zuen urtero.
Pribilegiatuak, nahiz ez pribilegiatuek, ez zuten erregearen figura errespetatzen.

Estatu Orokorren Bilera

Krisi ekonomikoa zegoen.
Konponbidea: Zergak pribilegiatuek ordaintzea.
Pribilegiatuek ez zuten ordaindu nahi.
Estatu Orokorrak (bilera batzuk dira) konbokatzen zituzten.
Herri xeheko ordezkariek konstituzio bat sortu zuten.

1791ko Konstituzioa

Politika-erregimena: Monarkia parlamentarioa.
Botereen banaketa: Erregeak beto-eskubidea zuen.
Sufragio zentsitarioaren bidez hautatuko zen asanblea (diru-kantitate batetik gora zutenek ematen zuten botoa).
Administrazioaren deszentralizazioa: Frantzia departamentutan banatu zen.

Izualdia

Izualdia martxan jartzen den politika bat da, etsaiak izutzeko. Susmagarriak zirenak hil egiten zituzten.

Absolutismoaren Itzulera

Berrikuntzaren garaian, absolutismoa berriz ezarri zen. Batzuetan, monarkek gutun aitortuak aldarrikatu zituzten.

Gutun aitortuak: Erregeari eskubide batzuk ematea.

Nazioarteko Aliantzak Iraultzaren Kontra

Aliantza Santua:Tronuaren eta Aldarearen arteko aliantza defendatzen zuten.
Aliantza Laukoitza:Vienako Biltzarrean sorturiko ordena defendatzeko helburua zuen.

Liberalismoa eta Nazionalismoa

Liberalismoa: Absolutismoari uko egin zion; Frantziako Iraultzak aitorturiko eskubideak eta askatasunak berreskuratu nahi zituzten.

Nazionalismoa: Ideologia bat zen, non gizatalde bat zegoen, amankomunean hizkuntza, kultura, erlijioa... zituena.

Amerikako Gizartea Iraultzan

Krioiloak: Espainiarren ondorengo zuzenak, baina ideologikoki Amerikan jaioak.
Indioak: Amerikako berezko biztanleak.
Beltzak: Afrikatik ekarritako esklaboak eta ondorengoak.
Mestizoak: Bi arraza ezberdinen ondorengoak.

Ohiko galderak

Zergatik izan zen Amerikako Iraultza?

Kolonoek ez zuten zergak ordaintzen ez eta parlamentuan ordezkaririk ez, baina Britainia Handiak zergak kobratu nahi zituen. Gatazka horrek independentziarekin amaitu zen.

Zein ziren Frantziako Iraultzaren aurreko krisiaren arrazoiak?

Krisi ekonomikoa zegoen, uzta txarra eta prezioen igoera zirelako, eta ogasunak defizita zuen, estatuak jasotzen zuena baino gehiago gastatzen zuelako.

Zer da sufragio zentsitarioa?

Diru-kantitate jakin bat baino gehiago zutenek bakarrik ematen zuten botoa. 1791ko Konstituzioan asanblea hala hautatzen zen.