Descartesen Filosofia: Kontzeptuak, Garrantzia eta Kritikak

Filosofia eta etika6 urr. 20255,64 KB

Descartesen Kontzeptu Gakoak

Argitasuna

Iluntasunaren kontrakoa dena. Nabaritasunak duen ezaugarrietako bat. Adi dagoen izpirituari berehala agerian aurkezten zaion ideia izango da argia.

Arima (Res Cogitans)

Aristotelismoan eta eskolastikan, materiazko izaki bizidunei dagokien printzipio substantziala. Descartesengan oraindik gehiago azpimarratzen da giza arimaren espiritualtasuna. Nia. Berak egin nau naizena. Gorputzetik guztiz independentea. Ez du gorputzaren beharrik existitzeko. Gure arima da animaliengandik bereizten gaituena. Substantzia pentsatzailea edo Res Cogitans. Arimaren berezko ekintza pentsatzean datza.

Arrazoia, Arrazoimena, Adimena

Gizakiak errealitatea ezagutzeko daukan berezko ahalmena. Ezagutzaren iturri fidagarria. Arrazoirik gabe ez dago egia ezagutzerik. Adimenaren sinonimoa da. Arrazoiaren bidez egia eta okerra bereiz daitezke. Arrazoia unibertsala da, gizaki guztiek duten ahalmena baita; hala eta guztiz ere, pertsona batzuek zuzen erabiltzen dute, beste batzuek oker erabiltzen duten bitartean.

Bereizia

Nabaritasunaren ezaugarrietako bat, bestea argitasuna delarik. Nahasia ez dena bereizia da. Zehatza eta beste guztietatik diferentea, nahastu gabekoa, den ideia bereizia izango da.

Cogito Ergo Sum

«Pentsatzen dut, beraz, banaiz». Descartesentzat lehenengo egia nabaria, bere filosofiaren oinarri sendoa eta dudaezina. Ez dago dudarik pentsatu ahal izateko zerbait izan behar dudala. Hain da nabaria ezen ezin baita dudan jarri. Naizena Res Cogitans, hau da, gauza edo substantzia pentsatzailea da.

Jainkoa

Substantzia infinitoa, betierekoa, aldaezina, independentea, guztia dakiena eta ahalguztiduna. Gizakiak daukan jatorrizko ideia eta nabaritasun osoz existitzen dena. Guztiz perfektua izanik ez gaitu engainatzen eta, beraz, nabaritasunez ezagutzen dugun oro egia dela ziurtatzen digu.

Nabaritasuna (Ebidentzia)

Metodoaren lehenengo araua. Argia eta berezia dena nabaria edo ebidentea da. Nabaritasunez ezagutzen dugun oro egia da. Nabaria dena dudaezina da. Niaren existentzia, Jainkoaren existentzia eta substantzia hedatuen existentzia ideia nabariak, dudaezinak, direnez, egiak dira. Egiaren irizpidea da.

Zalantza

Duda. Metodikoa izan behar da. Den-dena zalantzan jarri behar da zerbait dudaezina aurkitu arte. Adimenaren jarrera bat egia nabariak aurkitzeko.

Ziurtasuna

Adimenaren egoera bat non inolako dudarik ez dagoen. Inolako zalantzarik gabe onartzen den baieztapen baten ezaugarria. Ziur egotearen kualitatea. Nabaritasunaren sinonimoa da.

Descartesen Filosofiaren Balorazioa

Aldeko ideiak	Kritikak eta mugak
Descartesen garrantzia filosofiaren historian: filosofia modernoaren eta arrazionalismoaren sortzailea. Bakoitzaren arrazoia erabiltzea. Arrazionalismoaren aita zen. Filosofia korronte horrek esperientziak ezagutzarekin alderatuz gutxiesten ditu ezagutza sentikorrak. Baina hortik ezin da ondorioztatu Descartesek esperientzia mespretxatzen duenik edo esperientziaren beharrik ikusten ez duenik. Ausarta izan zen bere helburua proposatzen: metodo berri bat asmatzea gure ezagutza apurka-apurka handitzeko. Dena zalantzan jarri zuen. Agian gehiegizkoa zen (bere zalantza metodikoa izan zen). Baina ez al litzateke komenigarria komunikabideetatik heltzen zaigun informazio guztia zalantzan jartzea edo, behintzat, horretaz pentsatzea onartu baino lehen, hain manipulagarriak ez izateko? Cogito, ergo sum. Jainkoaren existentzia frogatzeko ahalegina (San Antselmo, Tomas Aquinokoa bezala). Idealismoa. Res cogitans, gauza pentsatzailea.	Arrazoia oso ondo dago, baina erabakiak hartzeko orduan, emozioak ere oso garrantzitsuak dira. Eta ahaztu egiten ditu. Beharbada onartu behar dugu arrazoimenak mugak dituela. XVIII. mendean Kantek esan zuen bezala, arrazoiak ezin baitizkie gizakiak dituen galdera guztiei erantzun (adibidez: Zer da gizakia?, Heriotzaren ondoren ba ote dago zerbait?, Zein da bizitzaren zentzua?). Ortegaren arrazionalismoaren kritika aipa dezakegu. Esperientziaren garrantzia gaur egungo zientzian. Locke eta Humeren ideiak. Kantek egin zuen enpirismo eta arrazionalismoaren arteko sintesia (hau ez da Descartesen kontra). Zalantza metodikoa teorian bakarrik da posible, praktikan ez. Eta berak bazekien. Pentsamendua existentzia baino lehen ipintzea (gurdiari idiak aurretik jartzea). Existentzialismoa (Sartre, Heidegger, …). Ortega ere bai. Antropologian mantendu zuen dualismoa: gizakia arimaz (res cogitans) eta gorputzaz (res extensa) osatuta dago. Gorputza mespretxatzen zuen. Bere garaiaren semea zen. Nietzschek gizakiaren alde materiala (senak, plazerrak…) berreskuratu zuen. Zalantza metodikoa, baina… Jainkoaren existentziari buruz ez al zuen zalantzarik izan? Betiko arazoa: Arrazoiarekin posiblea da Jainkoaren existentzia frogatzea? Nia alde batetik… nola lotu errealitatearekin? Solipsismoaren arazoa. Ez al da hobe materialismoa? Hume: Ez dago nia iraunkor bat. Pertzepzioak baino ez daude. Nire kontzientzia ez da iraunkorra (adibidez, lotan gaudenean), intermitente eta diskontinua baizik.

Aldeko ideiak

Kritikak eta mugak

Descartesen garrantzia filosofiaren historian: filosofia modernoaren eta arrazionalismoaren sortzailea.
Bakoitzaren arrazoia erabiltzea.
Arrazionalismoaren aita zen. Filosofia korronte horrek esperientziak ezagutzarekin alderatuz gutxiesten ditu ezagutza sentikorrak. Baina hortik ezin da ondorioztatu Descartesek esperientzia mespretxatzen duenik edo esperientziaren beharrik ikusten ez duenik.
Ausarta izan zen bere helburua proposatzen: metodo berri bat asmatzea gure ezagutza apurka-apurka handitzeko.
Dena zalantzan jarri zuen. Agian gehiegizkoa zen (bere zalantza metodikoa izan zen). Baina ez al litzateke komenigarria komunikabideetatik heltzen zaigun informazio guztia zalantzan jartzea edo, behintzat, horretaz pentsatzea onartu baino lehen, hain manipulagarriak ez izateko?
Cogito, ergo sum.
Jainkoaren existentzia frogatzeko ahalegina (San Antselmo, Tomas Aquinokoa bezala).
Idealismoa.
Res cogitans, gauza pentsatzailea.

Arrazoia oso ondo dago, baina erabakiak hartzeko orduan, emozioak ere oso garrantzitsuak dira. Eta ahaztu egiten ditu.
Beharbada onartu behar dugu arrazoimenak mugak dituela. XVIII. mendean Kantek esan zuen bezala, arrazoiak ezin baitizkie gizakiak dituen galdera guztiei erantzun (adibidez: Zer da gizakia?, Heriotzaren ondoren ba ote dago zerbait?, Zein da bizitzaren zentzua?).
Ortegaren arrazionalismoaren kritika aipa dezakegu.
Esperientziaren garrantzia gaur egungo zientzian. Locke eta Humeren ideiak.
Kantek egin zuen enpirismo eta arrazionalismoaren arteko sintesia (hau ez da Descartesen kontra).
Zalantza metodikoa teorian bakarrik da posible, praktikan ez. Eta berak bazekien.
Pentsamendua existentzia baino lehen ipintzea (gurdiari idiak aurretik jartzea). Existentzialismoa (Sartre, Heidegger, …). Ortega ere bai.
Antropologian mantendu zuen dualismoa: gizakia arimaz (res cogitans) eta gorputzaz (res extensa) osatuta dago. Gorputza mespretxatzen zuen. Bere garaiaren semea zen.
Nietzschek gizakiaren alde materiala (senak, plazerrak…) berreskuratu zuen.
Zalantza metodikoa, baina… Jainkoaren existentziari buruz ez al zuen zalantzarik izan?
Betiko arazoa: Arrazoiarekin posiblea da Jainkoaren existentzia frogatzea?
Nia alde batetik… nola lotu errealitatearekin? Solipsismoaren arazoa.
Ez al da hobe materialismoa?
Hume: Ez dago nia iraunkor bat. Pertzepzioak baino ez daude. Nire kontzientzia ez da iraunkorra (adibidez, lotan gaudenean), intermitente eta diskontinua baizik.

Deskargatu

PDF Word HTML