Descartes eta Hume: Ezagutza, metodoak eta mugak
Descartes eta Hume: Ezagutza eta metodoak
Ezagutza: Hume eta Descartes
Descartes eta Humeren helburua jakintza berreraikitzea zen, oinarri sendo eta berrien gainean. Baina bakoitzak metodo ezberdinak erabili zituen, ondorio ezberdinak lortuz.
Descartes: Arrazioa eta metodo unibertsala
Descartes arrazoiaren aldekoa zen, eta metodo unibertsala matematikan oinarritu behar zela zioen; matematikak emaitza eztabaidaezinak ematen zituenez, arrazoiaren bidez egia berriak aurkitu zitezkeen. Horregatik proposatu zuen jakintza berreraikitzea arrazoi sendo baten gainean.
Descartesen metodoaren printzipioak
Berak proposatutako metodoa intuizioan eta dedukzioan oinarritzen zen, eta egia nabariak hautemateko balio zuen. Metodoak lau arau nagusi zituen:
- Ebidentzia: soilik garbi eta zalantzarik gabeko ideia onartu;
- Analisi: arazoak zatika aztertu, sinpleenetatik abiatu;
- Sintesia: zati sinpleak elkartu eta konplexuak eraiki;
- Berrikuspena: sistemarik gabeko osagaiak berrikusi eta ziurtatu.
Hala ere, metodoa aplikatu aurretik zalantza metodikoa egitea beharrezkoa zela uste zuen: bere ezagutzaren oinarria sendoa izan zedin, zalantzarik txikiena sortzen zuen guztia faltsutzat jo behar zen. Horrela, hiru zalantza bereizi zituen: zentzumenekiko zalantza, esnaldia eta loaldia, eta jenio maltzurraren hipotesia. Eszeptizismoaren arriskuan zegoenean, konturatu zen badagoela oinarri ezin zalantzagarririk: "Pentsatzen dut; beraz, existitzen naiz" (cogito).
Printzipio honen ezaugarriak nabaritasuna eta bereizkuntza ziren, eta ezaugarri hauek egiaren irizpide gisa hartu zituen. Hala ere, egi-irizpidea aplikatzeko lehenik Jainkoaren existentzia frogatu behar zela uste zuen: Jainkoa da ebidentziaren bermatzailea.
Hume: Esperientzia eta fenomenoak
Hume, bestalde, Newtonen moduko metodo esperimentalaren aldekoa izan zen: natura behatuz eta esperimentatuz lortzen den ezagutza nabarmentzen zuen. Bere ustez, ezagutza ezin zen arrazoi hutsetik bakarrik lortu; giza burua aztertu behar zen, hau da, autobehaketa egitea.
Humek zioen giza adimenaren materialak bi motatakoak zirela: sentsazioak eta ideiak. Ideiak sentsazioen kopiak bezalakoak dira; sentsazioetan oinarritzen ez badira, ideiak irudimenezkoak edo faltsuak izan daitezke. Ideien azterketatik, bi ezagutza mota bereizi zituen: bata ideien arteko logika edo matematikaren gisakoa, eta bestea faktuen ezagutza, zientzia esperimentalaren antzekoa.
Humeren ondorio nagusiak
Horrela, giza ezagutzaren muga esperientzia da: gure hautemapenetatik ezin dugu kanpoko ezer zuzenean ezagutu. Honek errealitatea fenomeno gisa ulertzera garamatza; ezin baitugu frogatu gure hautemateek errealitatearen kausa direnik. Fenomenismo horrek eszeptizismora eroan zituen ondorio batzuk: matematikak salbuetsita, beste ezagutza mota guztiak probabilitatezkoa direla defendatu zuen.