Depresio Handia eta Gerraren Aurrekariak

New Deal delakoa

Zer da?

AEBko presidentea zen Franklin D. Roosevelt-ek 1933tik 1937ra arte depresio ekonomikoa gainditzeko prestatu zuen neurri multzoa. Neurrien artean garrantzitsuena, estatuaren parte-hartze ekonomikoa.

Neurri nagusiak:

• Dolarra debaluatzea, esportazioak bultzatzeko.
• Industriaren ekoizpena suspertzea.
• Soldata igotzea, kontsumoa sustatzeko.
• Prezioak igotzea, enpresek etekinak izan ditzaten.
• Langabeziaren kontra ekitea, ongizatea eta aberastasuna sortzeko.

Alemania Nazia

Zer da Nazionalsozialismoa?

Nazionalsozialismoa diktadura eredutzat duen mugimendu eta erregimen politikoa da.

Alemanian sortzeko arrazoiak:

• Lehen Mundu Gerraren ostean Alemanian sortutako errepublika demokratikoak zituen zailtasun ekonomiko eta sozialak.
• Herriaren haserrea eta krisi ekonomikoa.

Ezaugarriak:

• Alderdi bakarra zen nagusi.
• Ez zen bestelako ideiarik onartzen.
• Botereak ez zuen mugarik.
• Masa-komunikabideak, propaganda eta hezkuntza gizartea manipulatzeko erabiltzen ziren.

Hitler Boterean

Alemaniako Langileen Alderdi Nazionalsozialista sortzen da. Hitlerrek gidatutako alderdi honen programa:

• Versaillesko Ituna berrikustea.
• Alemaniaren berrarmatze militarra.
• Parlamentu sistema salatzea.
• Antisemitismoa.

• Porrot egiten du Hitlerrek Munichen prestatutako estatu-kolpea.
• Hitlerrek Mein Kampf idatzi du espetxean: ideologia nazia, arrazista eta antidemokratikoa.
• 1924an, kartzelatik atera ondoren, Hitlerrek alderdiaren taktika aldatzen du: joko parlamentarioan sartzen da.

1933an Hitler kantziler izendatu zuten eta 1934an, Führer izendatu eta III. Reich delakoa ezarri zen.

Estatu Nazia

Estatu nazionalsozialistak hartutako neurriak:

• Konstituzioak jasotzen zituen gizabanakoen askatasunak ezeztatu zituen.
• Estatuaren polizia sekretua sortu zen.
• Kontzentrazio-eremuak eraiki zituen.

Kanpo-politika espantsionista:

• Alemanen bizi-eremua bilatzea aitzakiatzat hartu zuen hedapena justifikatzeko.
• Versaillesko Bakean galdutako lurraldeak berreskuratu nahian Txekoslovakia, Austria eta Polonia inbaditu zituzten.
• Ultranazionalismoa: hizkuntza eta arraza ziren Alemania nazia Ekialdera zabaltzeko justifikazioa.
• HELBURUA: gutxiengo alemaniar garrantzitsua zuten lurraldeak batzea eta talde erlijioso eta etnikoak akabatzea.

Politika ekonomikoa:

OINARRIAK: interbentzionismoa eta autarkia. HELBURUA: krisi ekonomikoa gainditzea. NEURRIAK: herri-lanak, industria astuna, sektore kimikoa eta armagintza bultzatzea.

Politika soziala:

Nurenbergeko Legea onartu zenean, juduen aurkako arraza-diskriminazioa lege bihurtu zen:

• Herritartasun alemaniarra ukatu zitzaien juduei.
• Ez zuten administrazio publikoan lan egiteko eskubiderik izango.

Ondorioa:

Intelektual, zientzialari eta artista askok erbestera joan behar izan zuten.