Demografia eta Al-Andalusko Oinarrizko Kontzeptuak

Geografia2,87 KB

Demografia Oinarrizko Kontzeptuak

  • Mugimendu pendularrak: Eguneroko bizilekutik lanera edo ikastera joateko egiten diren joan-etorriak.
  • Bizi-itxaropena: Pertsona bat batez beste bizi daitekeen urte kopurua.
  • Haurren heriotza-tasa: Urtebete egin baino lehen hildako haurren kopurua.
  • Giza Garapenaren Indizea (GGI): Nazio Batuek sortutako indizea, herrialdeen garapen sozioekonomikoa ebaluatzeko, hau da, biztanleen bizi-kalitatea. Gizarteen ongizatea neurtzen du.
  • Biztanleria-dentsitatea: Kilometro karratu bakoitzeko zenbat biztanle dauden jakiteko erabiltzen den kalkulua.
  • Hazkunde erreala: Biztanleriaren hazkundea neurtzeko erabiltzen den kalkulua. Berezko hazkundearen indizea baino fidagarriagoa da, migrazioak kontuan hartzen dituelako.
  • Jaiotza tasa eta ugalkortasun tasa: Jaiotza tasa eremu batean urtebetean erregistratzen diren jaiotzak dira. Ugalkortasun tasa eremu bateko emakumeek beren bizitzan batez beste izango dituzten seme-alaben kopurua da. Espainian eta Euskadin baxuak dira: % 9 inguru eta 1,4 seme-alaba batez beste.
  • Berezko hazkundea eta hazkunde erreala: Berezko hazkundea edo hazkunde begetatiboa jaiotzen eta heriotzen arteko aldea da. Hazkunde erreala, berriz, eremu bateko biztanleriaren migrazioak, jaiotzak eta heriotzak kontuan hartuta egiten den kalkulua da. Espainian eta Euskadin baxuak dira: % 0,1 Espainian eta negatiboa Euskadin.
  • Emigrazioa eta immigrazioa: Immigrazioa pertsonak leku batera bizitzera etortzea da. Emigrazioa, berriz, bizilekua utzi eta beste leku batera bizitzera joatea da. Espainian migrazio saldoa ia neutroa da (negatibora joz); Euskadin, positiboa.

Al-Andaluseko Termino Historikoak

  • Hajib eta bisirra: Hajiba kalifari gobernuan laguntzen zion lehen ministroa zen, eta bisirra mundu musulmanean zegoen ministroa.
  • Razzia eta paria: Pariak taifa musulmanek errege kristauei ordaintzen zizkieten zergak ziren, eta razziak Almanzorrek kristau erresumen aurka antolatutako erasoak.
  • Taifa eta kalifa-herria: Taifak Kordobako kalifa-herria desagertu zenean Espainia musulmanean sortu ziren erresumetako bakoitza ziren, eta kalifa-herria kalifaren menpe zegoen lurraldea.
  • Almorabidea eta almohadea: Biak Afrikako iparraldeko tribu berbereak ziren. Almorabideek Al Andalus beren inperioan sartu zuten 1086. urtean, baina 1147an almohadeek boterea kendu zieten almorabideei eta Al Andalus bereganatu zuten.
  • Muladia eta mozarabiarra: Muladia Islamaren erlijioa, hizkuntza eta ohiturak bereganatu zituen kristaua zen, eta mozarabiarra musulmanen konkistaren ondoren Al Andalusen gelditu ziren kristauak ziren.

Deskargatu

PDF Word HTML