Borboien Berrezarkuntza Espainian (1875-1923)

Borboien Berrezarkuntza (1875-1923)

Seiurteko Iraultzaileak porrot egin ondoren eta Lehen Errepublika desegin eta gero, 1875ean, Martínez Campos jeneralak estatu-kolpea jo zuen Sagunton. Horren ondorioz, Borboien monarkia berrezarri zen Alfontso XII.aren eskutik. Horrela hasi zen Errestaurazioa deituriko garai historikoa, 1923ra arte iraun zuena. Garai honen helburu nagusia alderdi politikoen arteko oreka eta egonkortasuna lortzea zen.

Txandakatze Sistema eta Cánovasen Helburuak

Helburu hori lortzeko, Antonio Cánovas del Castillok aldez aurretik hitzartutako txandakatze-sistema bat diseinatu zuen. Sistema horren arabera, bi alderdi politiko nagusi txandakatzen ziren agintean: Alderdi Kontserbadorea (Cánovas bera buru zela) eta Alderdi Liberala (Práxedes Mateo Sagasta buru zela). Izan ere, sistema honekin Cánovasek hiru helburu nagusi zituen:

• Gerrak amaitzea: Hirugarren Gerra Karlista 1876an amaitu zen, karlistak militarki garaitu zituztenean. Horrek foruen abolizioa ekarri zuen Euskal Herrian. Aldi berean, Kubako Independentzia Gerrari (Hamar Urteko Gerra) konponbidea eman zitzaion Zanjóngo Bakearen bidez (1878), baina itxurazko konponbidea izan zen soilik, handik gutxira berriz piztuko baitzen gatazka (Gerra Txikia eta 1895eko altxamendua).
• Ordena soziala eta politikoa berrezartzea: Seiurtekoaren ezegonkortasunaren ondoren, bake soziala eta egonkortasun instituzionala bilatzen ziren.
• Konstituzio berri bat idaztea: 1876ko Konstituzioa onartu zen. Testu moderatua zen, 1845eko Konstituzioan oinarritua, baina liberalismoaren joera desberdinak (moderatuak eta progresistak) txandakatzean integratzeko malgutasun nahikoa zuena.

Txandakatzearen Funtzionamendua eta Erregeordetza

Txandakatze politikoa 1881ean hasi zen Alderdi Liberalarekin. Sagastak proiektu erreformistak proposatu bazituen ere, asko bertan behera geratu ziren kontserbadoreek 1884an agintea berreskuratu zutenean.

1885ean, Alfontso XII.a hil zen. Haren seme Alfontso XIII.a oraindik jaio gabe zegoenez (hilondokoa izan zen), alargunak, Maria Kristina Habsburgokoak, hartu zuen erregeordetza. Egoera delikatu horretan, Cánovasek eta Sagastak txandakatze politikoari jarraipena ematea adostu zuten El Pardoko Itunaren bitartez, monarkiaren egonkortasuna bermatzeko.

1885etik 1890era bitartean, Sagastaren gobernupean ("Gobernu Luzea"), egonkortasun politikoa eta ekonomiaren susperraldia lortu ziren, eta askatasunak zabaldu zituzten zenbait lege garrantzitsuren bidez, hala nola:

• Elkarteen Legea (1887): Langileen erakundeak eta beste elkarte mota batzuk legeztatu zituena.
• Hauteskunde Legea (1890): Gizonezkoen sufragio unibertsala (25 urtetik gorakoentzat) berrezarri zuena.