Bigarren Errepublika, Gerra Zibila eta Bigarren Mundu Gerraren Atarikoa
Bigarren Errepublikako Hezkuntza eta Kultura Politika
Bigarren Errepublikan bizitasun handiko hezkuntza eta kultura politika egin zuten. Horren xedea zen gizartearen zati handi baten analfabetismoa deuseztatzea eta herrialdearen erabateko modernizazioari ekingo zioten belaunaldi berriak heztea, garatutako beste herrialde batzuekin lehiatzeko.
Bigarren Errepublikak irakurketa bultzatu zuen, Sustatzeko Planaren bidez. Horren helburua zen ikasleen eta biztanleriaren hezkuntza eta kultura maila hobetzea. 5.000 liburutegi baino gehiago sortu ziren, batik bat landa-eremuan, Misio Pedagogikoen bitartez. Bertan, izan ere, zailagoa zen ekipamenduak eskuratzea.
Espainiako Gerra Zibila: Garapena eta Esku-hartzeak
Lurralde Kontrola (1937ko Martxoa)
1937ko martxora arte, tropa errepublikanoek lurralde hauek menderatzen zituzten:
- Madrilgo hegoaldea eta ekialdea.
- Andaluziako ekialdea.
- Katalunia eta Aragoiko ekialdea.
- Kantauri aldeko zerrenda.
Uharteak eta Espainiako gainerako eskualdeak tropa frankisten kontrolpean zeuden.
Gudu Nagusiak
Iparraldeko Gudua (1937)
1937ko apiriletik urrira bitartean, armada frankistak Kantauriko kostaldeko hiri garrantzitsuei eraso zien. Matxinatuek euskal probintziak eta hango meatzaritza eta industria ekoizpena bereganatu zituzten. Azkenik, Kantabria eta Asturias ere mende hartu zituzten.
Ekialdeko Frontea eta Ebroko Gudua
1938ko hasieran, frankistek Teruel okupatu zuten, Aragoin aurrera egin eta Mediterraneora iritsi ziren, matxinatuen erasoaldia gelditzeko asmoz. Ebron kontzentratu ziren indar guztiak errepublikanoenak. Ebroko Gudua izan zen gerrako gudu luzeena eta gogorrena.
Armada errepublikanoak aurrera egin zuen, baina geroago atzera egin behar izan zuen frankisten aurrekadaren ondorioz. Horren ondorioz, 1938ko amaieran eta 1939ko otsailera bitartean Katalunia hartu zuten, eta otsaila-martxoan Madril okupatu.
Nazioarteko Esku-hartzea
Mendebaldeko demokraziek, Hitlerrek hedatzen ari zen politikan esku ez hartzeko, Esku Ez Hartzeko Batzordea eratu zuten eta Espainiako gatazkan neutraltasuna aldarrikatu zuten.
Laguntza nagusiak:
- SESB: Errepublikanoei lagundu zien, armamentua, hegazkinak eta tankeak emanez.
- Alemania eta Italia: Frankistei laguntza handia eman zieten. Alemaniak Kondor Legioa bidali zuen, eta Portugalek matxinatuei laguntzen utzi zien.
Bando frankistak izan zuen laguntzarik handiena: hegazkinak, tankeak eta armamentua, baita soldaduak eta teknikariak ere. Egoera horrek zeharo lagundu zien matxinatuei.
Brigada Internazionalak
1936ko irailetik 1938ko irailera bitartean, 50 herrialdetako 30.000 boluntario elkartu ziren Brigada Internazionaletan errepublikanoei laguntzeko. Arrazoiak askotarikoak baziren ere, Brigada Internazionalek Francoaren faxismoaren aurka borrokatu zuten, atzerritarrek mundu osoa zegoela jokoan zegoela defendatuz.
Bigarren Mundu Gerraren Atarikoa: Hitlerren Espansionismoa
Asmo Belizistak eta Lurralde Hedapena
Hitlerren memorandum sekretuan nazismoaren asmo belizistak nabarmentzen dira. Bertan ezartzen da armadak borroka egiteko prest egon behar duela eta ekonomiak gerra bati aurre egiteko moduan egon behar duela.
Memorandum hori Austria anexionatu ondoren argitaratu zen. Hitlerrek lurralde hauek bereganatu nahi zituen:
- Txekoslovakia: Sudeteetako lurraldea Alemaniari ematera behartu nahi zuen (bertako biztanleria alemaniarra zen).
- Danzig: Danzigeko lurra berreskuratu nahi zuen Ekialdeko Prusiarekin batzeko.
Horrela, Txekoslovakia estatu gisa desegin zuen eta, ondoren, Polonia inbaditu zuen.
Poloniaren Inbasioa eta Gerraren Deklarazioa
Versaillesko Itunean, Poloniak Danzigeko Korridorea hartu zuen, Baltikorako irteera izateko. Ekialdeko Prusia eta Alemania bereizten zituen korridore hori Hitlerrek anexionatu nahi zuen.
1939an Polonia inbaditu zuenean, Frantziak eta Erresuma Batuak gerra deklaratu zioten Alemaniari.
Bigarren Mundu Gerraren Kausa Sakonak
Bigarren Mundu Gerra gatazka bat izan zen, kausa sakonek eragin zutena:
- Versaillesko Ituna: Lehen Mundu Gerra amaitzean, Alemaniak ez zituen Ituneko neurriak onartu/bete.
- Krisi Ekonomikoa eta Desadostasuna: Krisi ekonomikoak sortu ziren eta desadostasun orokorra eragin zen.
- Espansionismoa: Burgesia kapitalistak komunismoaren beldurra zuen, eta horrek Alemaniak, Italiak eta Japoniak ezarritako politika espansionistari lagundu zion.
Gerra piztu zuena, azkenik, 1939an Polonia inbaditzea izan zen, politika espansionista horren ondorioz.