Arkitektura Erromanikoa: Ezaugarriak, Eskultura, Pintura eta Eraikuntzak

Arkitektura Erromanikoa

Arkitektura erromanikoa Erdi Aroko Europan garatu zen estilo arkitektoniko bat da, XI. eta XII. mendeetan bereziki.

Ezaugarri Nagusiak

• Materiala: Batez ere harria erabiltzen zen, askotan erdi landua.
• Oinplanoa:
  • Latindar gurutzeko oinplanoa.
  • Oinplano basilikala.
• Euskarriak:
  • Murru lodiak.
  • Pilare konposatuak, multzoka.
  • Zutabe lodiak.
  • Kapitelak, landare-dekorazioarekin (eszenak markatzen).
  • Erdi-puntuko arkua.
• Estalkiak:
  • Erdi-puntuko ganga.
  • Zirkulu-laurdeneko ganga.
  • Ertz-ganga.
  • Ganga zorrotza.
  • Zurezko estalkiak, gerriko-arkuz hornituak.
  • Gurutzaduraren gainean: domoa (kanpotik dorrea, barrutik kupula).

Kanpoaldea

1. Pisua

• Tinpanoa: Atearen lehen arkuak okupatzen duen espazioa (dintela).
• Arkiboltak: Dintelaren gaineko arkuak.
• Parteluz: Atea bi zatitan banatzen duen elementua, argia sartzean itzala sortuz.
• Fatxada: Alboetan dorreak (desberdinak izan daitezke). Askotan dorre bat egiten da eta tamaina desberdinekoak izan daitezke.
• Erliebeak: Tinpanoan, kapiteletan, arkiboltetan eta zutabeetan.

2. Pisua

• Leihatea.
• Arrosa-lehioa: Askotan zirkularra.
• Arkutxoak: Alboetan (ezkerretik eskuinera).
• Arku itsuak: Hormen kontra, zulorik gabe; bi fila daude, behean eta goian.

3. Pisua

• Estalkia.
• Erlaiz-dekorazioa: Teilatu azpian. Askotan geometrikoak, bestela txakurren antzekoak.

Oharra: 1. eta 2. pisuaren artean, franga batzuk bereizteko (dekorazio geometrikoa).

Atzealdea: Absideak eta horma-bularrak.

Barrualdea

• 1. pisua: Pilareak eta zutabeak (lodiak, txandaka; gainean kapitela, gainean arkuak).
• 2. pisua: Tribuna edo triforioa.
• 3. pisua: Leihoak (ez da derrigorrezkoa agertzea).

Eskultura Erromanikoa

Eskultura erromanikoan, zilarrezko blokei forma karratua ematen zitzaien.

Ezaugarriak

• Erlijio-izaerako eskulturak.
• Kapitelak tailatuak.
• Markoaren legea.
• Irudia ez da naturalista.
• Konbentzio eta estereotipoen bidez aurkezten dira aurpegiak.
• Antinaturalismoaren eta formalismoaren beste maila bat iritsi zuten giro erromanikoan.
• Homogeneotasuna lehenetsi zuten.
• Elizaren alde egin duen pertsonaren eskultura.
• Kapiteletan, Itun Zaharreko eta Berriko izenak.

Pintura Erromanikoa

Ezaugarriak

• Naturalismo eza.
• Irudiak frontalki agertzen dira.
• Marra beltz lodi batez inguratzen da marrazkia.
• Ez dago perspektibarik.
• Dena da berdina.
• Tono bakarra dago.
• Kristo (Pantokratorra).

Eraikuntza Motak

• Nekazaritza-eremuetan: Eliza txikiak.
• Hirietako eliza handiak: Elizak, alboko nabeak, triforioak (leiho-lerro bat) eta girola.
• Monasterioak: Eliza, klaustroa, otordu-aretoa, logelak, lantegiak eta biltegiak.
• Gainerako eraikuntzak (ez-erlijiosoak):
  • Gazteluak: Karratuak, lodiak, harresiak, dorreak, leiho gutxi. Erdian plaza, aldamenean gelak.
  • Zubiak: Arkuak pilare lodien gainean, gezi-punturekin klabatuta uraren kontra.