Antzinako Erregimena eta Iraultzak

Antzinako Erregimena

Demografian, izurriteek eragin handia izan zuten eta hildakoen kopuruak igo egin zuen. Ekonomikoki lehen sektorea nagusi zen; nekazariek urritasun ekonomikoak bizi zituzten eta bi sistema bereizten ziren. Gizartea estamentuz antolatuta zegoen, pribilegioen arabera:

• Pribilegioak: kargu politikoak, aristokraten aberastasunak eta kleroa; zerga ezberdinak eta eskumen sekularrak.
• Etxebizitza gehiena: ez zuten pribilegiorik; nekazariak ziren biztanleriaren gehiengoa.
• Burgesia: ekonomiaren indarra; hiriko biztanleak talde desberdinetan antolatuta zeuden.

Sistema politikoa: monarkia absolutua, jainkoaren bidezko eskubidea.

Ilustrazioa

Europan sortu eta hedatu zen. Arrazoimena, hezkuntza eta zientziaren aurrerapenak herritarren zoriontasuna bilatzeko bultzatu zituzten. Pentsalari nagusiak:

• John Locke (ingelesa): absolutismoaren eta botere bereizketen kritika, eta giza eskubideen inguruko ideiak.
• Montesquieu (frantsesa): botere banaketa defendatu zuen.
• Voltaire: fanatismoari eta intolerantziari aurka egin zien.
• Rousseau: gizakia zintzoa dela eta gizarte-ituna azpimarratu zuen.

Amerikako Iraultza

Koloniek zerga berriei eta monopolioei uko egin zioten; zenbait zerga bertan behera geratu ziren. Ekialdeko kanpainak eta merkataritza-monopolioen aurkako matxinadak (adibidez, Tea Party) gertatu ziren. Filadelfian elkartu ziren eta 1776an independentzia aldarrikatu zuten; ondoren gerra hasi zen.

Konstituzioa

Konstituzioa sinatu zen: botereak hiru ataletan banatu ziren — legegilea, exekutiboa eta judiziala. Legegileak bi ganbera izan zitzake (Senatua barne). Justiziaren organoek kide kopuruak izan ditzaketen bitartean, exekutiboa presidente batek zuzendu zuen, lau urtez, hautaketa sufragioren bidez.

Frantziako Iraultza

Ekonomia krisi larrian zegoen; erreformak planteatu ziren eta gizarte-estamentuak kolokan jarri ziren. Diru-sarrera gehiago biltzea bilatu zen; noblezia eta beste handiek Estatu Orokorra ez onartzeak krisia areagotu zuen. Prezioen gorakadak, estamentuen kexek eta ilustrazioaren ideiek eragin handia izan zuten.

Napoleonen Inperioa

1804ean Napoleonek enperadore izendatu zen. Frantzia koalizioen aurka borrokatu zen; bloke kontinentala ezarri zuen. Austria batzuetan aliatu izan zen eta Napoleonek imperio handia osatu zuen. 1812an Errusiara eginiko inbasioak porrot handiak ekarri zituen, eta Waterlooko guduak Frantziaren garaia markatu zuen; horrek okupazioaren aurkako independentezia gerrei eragin zien.

Frantziako Herentzia

Krisia ondoren ekonomiaren eta zerga-sistemen egitura aldatu ziren; administrazio zentralizatuagoa eta lurralde-kudeaketa berriak agertu ziren. Politikan nazio-estatuaren sorrera azaleratu zen eta ideologia askok eliza etsai moduan ikusi zuten.

Berrezarkuntzaren Hedapena

Monarkiak berrezarri ziren eta erreakzio garaia hasi zen, legitimismoaren printzipioak indartu zirelarik. Mapako aldaketak gertatu ziren (adibidez, Alemaniako estatuen antolaketa). Prusiak eta Errusiak eragin eremuak handitu zituzten eta Polonia beste botere batzuen menpe geratu zen.

Definizioak

• Nazio-estatua: nazio batek bere estatuarekin identifikatzen duen egitura politikoa.
• Nazioa: belaunaldiz belaunaldi transmititzen den nortasun kolektiboa.
• Nazionalitatea: hizkuntza, kultura eta jatorriaren elementuen multzoa.
• Nazionalismoa: mugimendu politiko eta kultural bat, nazioaren interesa eta nortasuna defendatzeko.

Industria Iraultza

Testuinguru instituzionalek—parlamentarismoa, lehen itsas-indarra—eta merkataritza askearen politika (batez ere Ingalaterran) industria-garapena bultzatu zuten. Nekazaritzaren liberalizazioak ere ekarri zituen erraztasunak ekoizpenaren mekanizaziorako.

Kotoigintza

Kotoigintza aldaketen bultzatzaile izan zen. Hasieran haria eskuz egiten zen; gero makinak eta ehungailu mekanikoak nabarmendu ziren. Lurrun-makinari esker ekoizpena eskala handian posible izan zen; erregai nagusia ikatza izan zen eta sektore hau ekonomia gidari bihurtu zen.

Siderurgia Industria

Siderurgian kokea eta ikatza erabili ziren metalak ekoizteko; fabrikak meatzetatik gertu kokatu ziren logistikaren eta erregaiaren eskuragarritasunaren ondorioz.