Antzinako Erregimena: Gizartea, Ekonomia eta Politika

Antzinako Erregimena

Antzinako Erregimena XVIII. mendearen amaierara arte Europan nagusi izan zen politika, gizarte eta ekonomia harremanen multzoari esaten zaio. Hiru ezaugarri nagusi zituen:

• Estamentuzko gizarteak irauten zuen.
• Ekonomian, lehen sektoreak (nekazaritzak batez ere) zuen garrantzia handiena.
• Politikan, monarkia absolutua zen nagusi: botere guztiak erregearen esku zeuden eta berak hartzen zituen erabaki guztiak.

Estamentuzko Gizartea

Antzinako Erregimeneko gizartearen antolaketa bereizgarria zen. Hiru taldetan edo estamentutan banatzen zen:

• Kleroa
• Noblezia
• Herri xehea (edo hirugarren estatua)

Bi ezaugarri nagusi zituen:

• Inmobilismo bertikala: Pertsona bat jaiotzen zen estamentutik ia ezinezkoa zen mugitzea. Herri xeheko kide bat ezin zen mailaz igo, salbuespenak oso urriak izanik.
• Pribilegioak: Nobleziak eta kleroak (pribilegiatuak) abantaila ugari zituzten herri xehearen (pribilegiorik gabeak) aldean. Adibidez:
  • Zergak ez ordaintzea.
  • Beren lurren gaineko jaun-eskubidea izatea.
  • Lege eta auzitegi bereziak izatea.

Estamentuen Barneko Desberdintasunak

Estamentu bakoitzaren barruan ere desberdintasun handiak zeuden:

• Nobleziaren baitan, goi noblezia (lur eta aberastasun handien jabe) eta behe noblezia (baliabide gutxiagokoa) bereizten ziren.
• Kleroaren kasuan ere, goi kleroa (Elizaren hierarkia gorena, ondasun handiekin) eta behe kleroa (parrokietako apaizak, herri xehetik hurbilago eta bizimodu apalagoarekin) zeuden.

Burgesiaren Gorakada

Herri xehearen barruan, burgesia (merkatariak, eskulangileak, profesional liberalak) gero eta garrantzitsuagoa bihurtzen ari zen ekonomikoki eta sozialki. Ez zeuden jaun-erregimenaren menpe, eta hirietako merkataritzari, finantzei eta eskulanari esker aberastu ziren.

Hala ere, botere politikorik ez zutenez, estamentuzko gizartearen oinarrien aurka agertu ziren, berdintasun juridikoa eta parte-hartze politiko handiagoa eskatuz. Hori izan zen gerora etorriko ziren iraultza burgesen hazia.

Ekonomia: Lehen Sektorearen Nagusitasuna

Antzinako Erregimeneko ekonomiaren oinarria nekazaritza zen. XVII. mendean biztanle gehienak nekazariak ziren. Nekazaritza, ordea, oso atzeratua zegoen teknikoki eta klimaren oso mendekoa zen. Horregatik, maiz gertatzen ziren subsistentzia-krisiak (uzta txarren ondoriozko goseteak).

Lur gehienak pribilegiatuen esku zeuden, eta ezin ziren askatasunez saldu edo zatitu:

• Nobleziaren lurrak: Askotan, maiorazkoaren legeari lotuta zeuden. Lege horrek zioen familiako ondare osoa seme zaharrenari (edo oinordeko nagusiari) transmititu behar zitzaiola, eta ezin zela zatitu edo saldu.
• Kleroaren lurrak: Esku mortuak deitzen zitzaien, ezin zirelako saldu (amortizatuak zeuden), Elizaren ondarea zirelako eta monarkaren babespean zeudelako.

Lurrik ez zuten nekazariek jaun-erregimenaren menpe bizi ziren:

• Jaunak bere jaurerriko lurren zati bat uzten zien nekazariei lantzeko (mansoak).
• Horren truke, nekazariek jaunarentzat doan lan egin behar zuten zenbait egunetan (aitzineko lanak edo lursail-erreserban), eta zerga eta prestazio ugari ordaindu behar zizkioten (uztaren zati bat, errota edo labea erabiltzeagatiko eskubideak, etab.).

Industria eta Merkataritzaren Garapen Mugatua

Antzinako Erregimeneko industria nagusiki artisau-tailerretan egiten zen, eta gremioek (lanbide bereko artisauen elkarteek) kontrolatzen zuten. Gremioek ekoizpenaren kantitatea, kalitatea, prezioak eta langileen prestakuntza arautzen zituzten, eta horrek berrikuntzak eta lehia oztopatzen zituen.

Monarkia ekoizpen-sistema berritzen saiatu zen, eta horretarako errege-fabrikak sortu zituzten (luxuzko produktuak, armak edo estrategikotzat jotzen ziren ondasunak ekoizteko), baina haien eragina mugatua izan zen ekonomia osoan.

Merkataritzari dagokionez:

• Kanpo-merkataritzak hazkunde handia izan zuen, batez ere Europako potentzien eta haien kolonien arteko trukeen garapenari esker (merkataritza koloniala edo triangeluarra). Monarkiek merkataritza-konpainia pribilegiatuei ematen zieten zenbait produkturen edo eremuren gaineko monopolioa.
• Barne-merkataritzak, aldiz, arazo handiak zituen garatzeko: garraiobide eskasak eta garestiak, eskualde batetik bestera pisu eta neurri sistema desberdinak erabiltzea, eta batez ere, barne-aduanak egotea (jaurerri edo eskualde batetik bestera produktuak igarotzeagatik zergak ordaindu behar izatea), produktuak garestitzen zituztenak eta merkatu nazional bateratu bat sortzea oztopatzen zutenak.