1923ko Estatu Kolpea: Primo de Riveraren Diktadura

1923ko Estatu Kolpea: Hasiera eta Garapena

Miguel Primo de Rivera, Bartzelonako kapitain jeneralak, 1923ko irailaren 13an bere tropekin eraikin ofizialak hartu zituen, eta manifestu bat plazaratu zuen, ekintzaren arrazoiak azalduz. Hori egin ondoren, kapitain jeneral guztiei telegramak bidali zizkien, laguntza eskatuz gobernuaren aurkako altxamendua aurrera atera zedin. Bi bakarrik jarri ziren bere alde; besteek, nahiz eta ados egon, ez ziren ausartu ezer egitera egoera argitu arte.

Gizartearen Erantzuna eta Prentsaren Laguntza

Anarkia egoera kontuan hartuta, biztanleria gehiena estatu kolpearen alde zegoen: burgesia, lurjabe handiak, sektore eklesiastikoa eta langile mugimendua (sozialistak). Gainera, prentsak laguntza izugarria eman zion: El Debate, ABC, El Diario Universal, El Sol, besteak beste.

Erregearen Papera eta Kolpearen Arrakasta

Gauzak horrela, dena erregearen jokabidearen arabera erabaki zen. Erregeak gobernu autoritario eta militarra nahi zuenez (parlamentuko lana ez zitzaion gustatzen), estatu kolpea onartu zuen, eta Primo de Riverari gobernu berria osatzeko agindua eman zion. Estatu kolpeak, modu honetan, era baketsuan lortu zuen bere helburua. Hala ere, esan beharra dago erregearen onespenik gabe kolpeak porrot egingo zukeela.

Estatu Kolpearen Kausa Nagusiak

• Sistema politikoaren porrota: arazoei aurre egiteko ezintasuna eta sistema demokratiko egoki bat sortzeko gaitasunik eza.
• Marokoko arazoa: Annualeko porrotaren ondoren argi geratu zen politikoek ez zutela gaitasunik arazo hau bideratzeko, eta militarrek gero eta konfiantza gutxiago zutela politikoengan. Militarrak batu ziren gobernuaren aurka aritzeko (Picasso txostena). Sozialistek ere, beren politikarekin (kolonizazioa bertan behera uztea), babes handia eskuratu zuten eta gobernuaren aurka aritu ziren.
• Gatazka sozialen maiztasuna: kaos politikoa, krisi ekonomikoa, langile mugimenduen erradikalizazioa, gizarte duala (eskuinaren eta anarkismoaren terrorismoa, hirietan ezker ideologia nagusitzen zen bitartean, herrietan kazikismoa mantentzen zen).
• Terrorismoa.

Primo de Riveraren Balio eta Printzipioak

Primo de Riveraren balio eta printzipioak tradizionalak, militarrak (ordena, eraginkortasuna, diziplina, autoritatea eta aberriarekiko maitasuna) eta sinpleak ziren.

Europako Testuinguru Diktatoriala

Europan, une horietan ere, beste erregimen diktatorial batzuk nagusitu ziren: Italian (1922), Albanian (1925), Portugalen (1926), Grezian (1926) eta Polonian (1926).