Teknologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Baliabideak eta erreserbak

Baliabideak eta erreserben arteko diferentzia: Lurrean dauden ondasun guztiak eta aurkitutako zein kokatutako baliabideak dira.

Lehengai mineralak

• Burdina: Gehiena altzairua siderurgian erabiltzeko da; ekoizle nagusiak Txina eta Brasil dira.
• Bauxita: Meategi handienak Australia, Brasil eta Indian daude; aluminio ekoizle nagusiak Txina eta Errusia dira.
• Kobrea: Elektrizitatea eroateko erabiltzen da; ekoizle nagusiak Txile eta Peru dira.

Energia-iturriak

1780an I. Industria Iraultza hasi zen eta 1870ean II.a.

Hidrokarburoak

Lehengai mineral fosilak dira. Petrolioa lehengai gisa erabiltzen da plastikoak, intsektizidak, herbizidak eta sendagaiak sortzeko.

• Esportatzaile nagusiak: Saudi Arabia, Errusia eta Iran.
• Ekoizle nagusiak:

Ikatza

Ikatza materia organikoaren deskonposiziotik sortutako erregaia da. Zainetan egoten da meatokietan. Meatokiek 1,5etik 3 metrora bitarteko lodiera eduki behar dute:

• Estuegiak: ekonomikoki ez dira errentagarriak.
• Lodiegiak: arriskutsuak eta ustiatzeko zailak dira.

Ikatzaren bero-ahalmena presioaren eta denboraren arabera aldatzen da. Zentral termoelektrikoak (ikatz-zentralak) meatokietatik gertu daude. Munduko kontsumo handiena Txinan dago. Berotegi-efektua dela eta, erabilera murriztu egin da, eta irteera gisa gasa eta beste energia batzuk erabiltzen dira. Espainian % 3 murriztu da.

Gas naturala

Petrolio-meatokiekin lotuta edo poltsa independenteetan egoten da. Antzinatik erabili izan da. Erreserbek 60 eta 70 urte bitartean iraun dezakete;...

1. Aluminiozko piezak egiteko prozesuak

• Estrusioa: Totxo bat berotu eta presio bidez molde batetik pasatzen da forma emateko. Zurruntasun handiko aleazio bereziekin egiten da.
• Hutsa aplikatuz: Moldearen barruan hutsa sortzen da eta aluminio urtua injektatzen da.
• Txapa estanpatua: Bi arrabolen artean pasatuz lortzen da txapa; ondoren, estanpatu eta 30 minutuz berotzen da 210ºC-tan.

2. Nola lortzen dugu aluminioa?

Bauxita mineraletik abiatuta, depurazio-prozesu baten ondoren alumina hautsa lortzen da. Aluminatik aluminio metalurgikoa lortzen da, masa urtuko prozedura elektrolitiko baten bitartez. Magnesioa eta silizioa gehitu ondoren, kalitate handiko aleazioa lortzen da.

3. Aluminioaren abantailak

• Arinagoa da.
• Oxido-geruza mehe bat sortzen du, korrosioaren

Mendiko janzkera eta material teknikoak

Materialen ezaugarri nagusiak

• Transpiragarritasuna: Hezetasuna eta lurrunak ehunetik askatzeko gaitasuna da. ISO 11092 arauaren arabera neurtzen da. RET indizeak ehuna zeharkatzeko ur-lurrunak behar duen energia neurtzen du; zenbat eta txikiagoa izan, jantzia orduan eta hobea da.
• Iragazkaiztasuna: Oihalaren erresistentzia likido batek zeharka ez dezan. ISO 811:1981 arauaren arabera neurtzen da. Schmerber test-ak urak ehuna zeharkatzeko behar duen altuera (mm-tan) neurtzen du.

Osagaiak, ehunak eta zuntzak

Zuntz naturalak

• Landare-sorburukoak: Kotoia.
• Abere-sorburukoak: Artilea.
• Onurak: Gozoa eta erosoa.
• Eragozpenak: Hidrofiloak dira, haizea pasatzen uzten dute, bolumen handia dute eta ez dira erraz lehortzen.

Zuntz

Neurketa Tresnak

Kalibrea

Kalibreak noniusa du, zehaztasuna adierazten duena. Adibidez: noniusa 1/10 bada, zehaztasuna 0,1 mm-koa da.

Mikrometroa

Kalibrea baino zehaztasun handiagoa du. Zehaztasuna: gurpilaren buelta batek mm erdia (50 zati) adierazten du. Zehaztasuna 0,01 mm eta 0,001 mm-koa izan daiteke.

Pasa ez pasa

Tresna honekin ezin da piezaren neurri zehatza ezagutu. Muga batzuen barruan dagoen ala ez jakiteko baino ez du balio. Pieza bakoitzak bere 'pasa ez pasa' kalibrea behar du.

Konparadorea

Neurri bat aurretik zehaztutako beste neurri batekin konparatzen du. Zehaztasuna kalkulatzeko: kanpoko eskala 100 zatitan banatuta dago, eta honetan bira oso bat ematean, barrukoan unitate bat mugitzen da. Unitate hau 1 mm-koa da, beraz zehaztasuna 0,...

Siliziodun Brontzearen Ezaugarri Garrantzitsuena

Eroankortasun elektriko handia dute eta hari eroaleak fabrikatzeko erabiltzen dira.

Letoien Osagarria

Kobrea eta zinka.

Letoi Arrunten Zinkaren Proportzioa, Ezaugarriak eta Aplikazioa

%30 eta %55 bitartekoa da.

Korrosioari iraupen handia diotenez, torlojoak eta era guztietako tresnak fabrikatzeko erabiltzen da.

Letoi Berezien Izena eta Aplikazioa

• Manganesodun letoiak: Pieza moldeatu eta forjatuetarako erabiltzen dira.
• Burdin-manganesodun letoiak: Zailak izan eta korrosioari iraupen handia diotenez, itsasontzien elizeak fabrikatzeko erabiltzen dira.

Kuproaluminioaren Konposaketa, Ezaugarriak eta Aplikazioa

Kobrezko eta aluminiozko aleazioak dira. Iraunkortasun handia diete trakzioari eta korrosioari eta...

Lotura Kimikoak

Lotura kimikoa substantziak osatzen dituzten ioi, atomo edo molekulen arteko bat-egite egonkorra ahalbidetzen duen indarra da.

Lotura motak

• Lotura Ionikoa: Ez-metalek elektroiak hartu eta karga negatiboa duen anioi bihurtzeko joera dute. Metalek, aldiz, elektroiak galdu eta karga positiboa duen katioi bihurtzeko joera dute.
• Lotura Kobalentea: Antzeko anfitate elektronikoa duten elementuen atomoen artean sortzen da.
• Lotura Metalikoa: Elementu metalikoen artean ezartzen da, kanpoko geruzan elektroiak elkarbanatzeko modua baitute. Metalaren atomoek elektroiak galdu eta kristal sare bat ezartzen duen ioi positibo bihurtzen dira.

Metalen Kristal Egitura

Metalen egitura kristalinoak hiru mota nagusitan sailka daitezke:

• Kubiko Zentratua (KC)

Aire Konprimituaren Ekoizpena eta Erregulazioa

• Airea: Erabilgarria izan dadin, konprimitu egin behar da; horretarako, presio atmosferikoa baino presio handiagoa lortu behar da.
• Konpresorea: Aire konprimitua lortzeko erabiltzen da. Bi mota nagusi bereizten dira: enbolodunak eta turbinadunak.
• Mugimendua: Konpresore mota guztietan, airea konprimitzeko biraketa-higidura bat behar da. Higidura hau motor elektriko edo errekuntza-motor batek sortua izan daiteke.
• Erregulazioa: Konpresoreak hornitzen duen emaria une bakoitzeko kontsumora egokitzeko prozesua da.
• Metagailua: Aire konprimituaren biltegiratzea ahalbidetzen duen osagaia da.

Airearen Tratamendua eta Neurketa

• Iragazkia: Aire konprimituari ur kondentsatua eta ezpurutasunak kentzen dizkio. Hondakinak

1. Ur hotzaren (UH) hornidura eta banaketa

Dokumentu honek uraren bidea aztertzen du, hiri-bilketatik hasi eta etxebizitzako azken kontsumo-punturaino, araudi teknikoak (CTE-DB-HS4) eta kalkulu hidraulikoak oinarri hartuta.

1.1. Hiriko ingalazioak eta uraren zikloa

Uraren kudeaketa ziklo itxi gisa ulertzen da hiri-eremuan:

• Ur-hartzea: Naturatik (ibaiak, urtegiak) ura hartzea.
• Potabilizazioa (EUA): Ura edangarri egiteko prozesua.
• Metatzea eta garraioa: Hiri-biltegiak eta presio-sareak.
• Kontsumoa: Eraikinetako erabilera.
• Saneamendua eta arazketa (HUA): Erabilitako ura garbitu eta naturara itzultzea.
• Dotazioa: Kalkuluetarako, pertsonako 150-250 litro/eguneko kontsumoa aurreikusten da.

1.2. Hargunea eta eraikinera lotura

Hargunea sare publikoa eta eraikineko...

NPN Transistorea eta Irabaziaren Analisia

1. Zein motatako transistorea agertzen da eskema elektronikoan?

Eskeman agertzen den transistorea NPN motatakoa da.

2. Polimetroa erabiliz, adierazi transistorearen terminal bakoitza eta bere irabazia (β).

• Terminalak: C (Kolektorea), B (Basea) eta E (Emisorea).
• Irabazia (β): 320

“Esan daiteke I_c korrontea I_b baino 320 aldiz handiagoa dela.”

Zirkuitu irekia: Elektrodoak ukitzen ez direnean

3. Elektrodoek elkar ukitzen ez dutenean, kalkulatu:

• a) Basearen intentsitatea (I_b): 0
• b) Kolektorearen intentsitatea (I_c): 0
• c) Transistorearen egoera: Ebakita (OFF egoera)

Zirkuitu itxia: Elektrodoen arteko kontaktua

4. Elektrodoek elkar ukitzen dutenean kalkulatu:

Giza Gorputzaren Eroankortasun Esperimentuak

Esku lehorrak