DBH mailako Musika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Soinu Tresnen Sailkapena

Soinu tresnen sailkapena haien hots-iturrian eta soinua sortzen duen materialaren izaeran oinarritzen da.

Horren arabera, bost taldetan banatzen dira soinu tresna guztiak:

• Idiofonoak
• Aerofonoak
• Menbranofonoak
• Kordofonoak
• Elektrofonoak

Idiofonoak

Soinu tresnaren gorputza bera da bibratzen duen elementua. Talde honetakoak dira, besteak beste: kanpaiak, xilofonoak eta txalaparta.

Aerofonoak

Haizezko soinu tresna ere deitzen zaie. Talde honetakoak dira, besteak beste: txirula, txistua, tronpeta...

Menbranofonoak

Zabaldu eta tinkaturiko mintz baten bibrazioek sortzen dute soinu tresna hauen hotsa. Danborra edo panderoa dira honen adibideak.

Kordofonoak

Bibratzen duten soka tenkatuz osatutako soinu tresnak dira. Gitarra edo biolina dira...

Berpizkundea (XV-XVI. Mendeak)

Garaiko ezaugarriak

• Grezia eta Erromako kultura dute eredu. Hori "berpiztu" nahi dute.
• Humanismoaren garaia da; gizakia da garrantzitsuena.
• Bizitzaren ikuspegi antropozentrikoa nagusi da.

Artearen ezaugarriak

• Arauak bete behar dira eta oreka bilatzen da.

Musika formak

Musika erlijiosoak

• Motetea
• Meza: elizan abesten den kanta polifonikoa da.
• Korala: elizan lau ahotsetara abesten den kanta da. Ez da "abesbatzarekin" nahastu behar.

Musika profanoak

• Ezagunena madrigala da. Ahotserako egindako musika-forma honek indar handia izan zuen XVI. mendean, baina opera agertu zenean indarra galtzen joan zen.
• Monteverdik, forma horiek guztiak bateratuta, Orfeo izeneko lana sortu zuen, gerora lehenengo operatzat hartu dena. Bera izan zen hurrengo

Sonata klasikoa

Sonata klasikoa: Garai hartan egindako musika instrumentala gehienaren egiturazko oinarria sonata izan zen: sinfoniarentzat, kontzertuarentzat, pianoarentzat... sonata. Bere sortzailea Carl Philipp Emanuel Bach da. 3 zatiko sonata egin zuen, ondoren lehenengo aurkezpenean gai nagusiari beste batzuk gehitu zitzaizkion, 2 gaietako sonata. Sonata formaren eskema:

1. mugimendua

2. mugimendua

3. mugimendua

4. mugimendua

Euskalkien sailkapena eta bilakaera

Euskalkien sailkapen historikoa:

• Lehenengoa: Arnaut Oihenart
• Bigarren saiakera: Manuel Larramendi
• Azken sailkapena: Luis Luziano Bonaparte

Koldo Zuazok Bonaparteren mapa eguneratu zuen.

Aldaketak XX. mendearen bigarren erdialdean

Euskalkietan hainbat aldaketa egon dira XX. mendearen bigarren erdialdean, komunikabideei eta hedabideei esker:

• Ahozko hizkuntza soil izateari utzi dio eta beste esparru batzuetara zabaldu da.
• Hizkera batu estandar bat sortu da esparru horietan erabiltzeko.
• Aldaketa guzti hauek eragin zuzena eduki dute hizkuntzan; euskalkiak bata besteari hurbildu zaizkio.

Gaur egungo bost euskalki nagusiak

• Mendebalekoa: bizkaiera
• Erdialdekoa: gipuzkera
• Nafarra: nafarrera
• Nafar-lapurtarra: nafar-lapurtera
• Zuberotarra:

Ahotsa eta Kantua

Arnasketa Motak

• Goi-arnasketa: Biriketako goiko aldea bakarrik erabiltzen da.
• Abdominala: Diafragmako giharrek eta biriketako beheko aldeak parte hartzen dute.
• Osoa: Abesteko egokiena, aurreko biak elkartzen dituena.

Ahots Motak

Gizonak: Baxua, Baritonoa eta Tenorra.

Emakumeak: Kontraltoa, Mezzosopranoa eta Sopranoa.

Abesbatza Motak

Ahots baxukoak (gizonezkoak) eta zuriak (emakumezkoak eta haurrak) abesbatzak daude, baita ahots mistokoak (gizonak eta emakumeak) ere.

Badira beste abesbatza mota batzuk ere: ahots berekoak, gizonezkoek soilik edo emakumezkoek soilik osatuak.

Adierazpen Instrumentala

Instrumentuen Sailkapena

1. Hari Instrumentuak

   Soinua tentsatutako hariak sortzen duenean. Adibidez, biolina.

   • Igurtziak: Biolina, Biola, Biolontxeloa

Johann Sebastian Bach (1685–1750)

Johann Sebastian Bach (1685–1750) Eisenach-en jaio zen, zazpi belaunalditan 52 musikari garrantzitsu eman zituen familia batean. Bederatzi urte besterik zituela hil zitzaion ama. Urtebete geroago aita ere galdu zuen; aita musikagilea zen, eta harekin ikasi zuen musika. Bach gaztea bere anaia nagusi Johann Christoph Bachekin joan zen bizitzera eta ikastera. Bach-ek ere familia handia izan zuen: lehenengo emaztearekin seme-alaba izan zituen (horietatik lauk bizirik iraun zuten), eta bigarren ezkontzatik 13 seme-alaba izan zituen, horietatik 5ek bizirik iraun zuten. Bai ahozko musika, bai musika instrumental landu zituen, eta emaztearekin garaiko orkestrako ia instrumentu guztietarako idatzi zuen.

Lan eta ezaugarri

Zein zen musikaren eginkizuna?

Musika oso garrantzitsua izan zen Berpizkunde garaian, botere zibil eta erlijiosoen zerbitzura zegoelako. Musikaren bitartez zabaltzen zen kultu desberdinetako fedea.

Ahozko musika Erreformatan eta Kontraerreformatan

Berpizkundean gertatu ziren erreforma erlijiosoek eragin handia izan zuten musika arloan. Eliza katolikoaren nagusitasuna hautsi eta eliza protestantea eta anglikanoa sortu ziren. Horrek musika estiloak eta moldeak bereiztea ekarri zuen:

• Erreforma protestantea: Martin Luterok koralak sortu zituen.
• Anglikanoak: Anthem-en alde egin zuten.
• Katolikoak: Erlijiozko kantu xume eta apaingarri gabeak hautatu zituzten.

Musika molde erlijioso nagusiak motetea eta meza dira.

Nolakoa zen musika Barrokoan?

Musika barrokoa...

Erromantizismoko Musikaren Ezaugarriak

• Musikagilearen askatasuna.
• Genero berriak sortzen dira, adibidez, Wagnerren opera.
• Melodiak garrantzia hartzen du, intentsitate aldaketa handiak emanez sentimenduak adierazteko helburuarekin.
• Armoniak, melodiak bezala, adierazkortasuna bilatuko du, horretarako tonu aldaketa eta kromatismo asko erabiliz.

Eszenatoki Erromantikoak

• Kontzertu publikoak: Estatuaren jabetzako areto handiak edo enpresa pribatuen aretoak erabiltzen dira.
• Areto pribatuak: Aristokrata eta enpresari aberatsek kontzertu pribatuak antolatzen zituzten.
• Familia musika: Batzuetan musikariak familia eta lagunekin elkartzen ziren jaiak ospatzeko.

Musika Instrumentala Erromantizismoan

• Ganbera Orkestra: Erromantizismoan garrantzitsua izan zen, burgesiaren

Barrokoa (1600-1750)

Barroko garaian musikan aldaketa ugari gertatu ziren, eta horietatik hiru dira nabarmentzekoak:

• Baxu jarraituaren erabilera: Ahots nagusi bat dago, beste ahots betegarri batzuekin, eta behean baxuak aurreko biei eusten die.
• Erritmoa: Erritmo mekanikoa, pultsu sendo eta errepikakorra du askotan.
• Estilo concertatoa: Kontrasteen erabilera da (tinbreak, intentsitateak, tempoak).

Ahots Forma Profanoak: Opera

Opera musika forma barroko, profano, narratibo eta eszenikoa da.

Opera Serioa

Izaera artistikoa du; antzinaroko gai nagusia pertsona edo jainko mitologikoak dira.

Opera Komikoa edo Bufo

Izaera herrikoia du, eta protagonistak ez dira jainkoak, aristokrazia kritikatzen duten pertsonak baizik.

Ahots Forma Erlijiosoak

Oratorioa

Ez du narratzailerik...

Erdi Aroko musika

Non garatu zen?

Musika jarduera hiru esparru nagusitan garatu zen Erdi Aroan: monasterioetan, katedraletan eta gazteluetan.

Monasterioak

Erromanikoaren garaian, monasterioak izan ziren kultur gune nagusiak. Bertan idatzi ziren lehen eskuizkribuak, eta musika guztia, erlijiosoa ez zen arren, eliz musika zen. Doinuak laburrak ziren eta testuaren erritmoari jarraitzen zioten. Idazkera pneumatikoa zen, nota edo nota multzo bakoitza pneumaz, testuko silaba bakoitzaren gainean ipinitako ikur makurtuaz adierazten zelako. Guido d'Arezzok XI. mendean asmatu zuen musika idazkera hau.

Katedralak

Gotikoaren garaian, musika jardueraren erdigunea katedraletara aldatu zen. Ars antiquaren garaian (XI-XIV. mendeak), pertsonaia ezagunena Guillaume...