Lanbide heziketa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Sentsazioa eta Pertzepzioa

Sentsazioa: Garunean sortzen den inpresioa da, kanpoko edo barruko ingurunetik etorritako estimulu baten ondorioz.

Pertzepzioa: Estimuluak antolatu eta objektu batzuk besteengandik bereizi ahal izateko aukera da.

Gestalt-aren legeak: "Forma" edo "irudia" esan nahi du. Teoria horrek hau azaltzen du: pertzepzioaren fenomenoa osotasun gisa ematen dela, eta elementu edo zati txikiagotan banaturik aztertzen saiatuz gero (elementalismoa) osotasun hori desagertu egiten dela.

Sentsazio Motak

• Esterozeptiboak: Kanpoko mundutik datozen estimuluak jasotzen dituzten sentsazioak dira.
• Intrazeptiboak: Organismoaren barne-ingurunetik datozen estimuluak jasotzen dituzten sentsazioak dira.
• Propiozeptiboak: Muskuluetatik informazioa garunaren

Arnasketa Suspertzeko Teknikak

• Ahoz Ahokoa: Helduentzat eta urtebete baino gehiagokoentzat.
• Ahoz Sudurrekoa: Ahoan zauriren bat, intoxikazioa edo aginak mugitzen direnean.
• Ahoz Aho eta Sudurrera: Jaioberriei eta bularreko haurrei.

Odol Jarioa (Hemorragia)

Gure gorputzak 5-6 litro odol dauka. Odol jarioa, odol-hodietatik odola irtetea da.

Odol Jarioaren Motak (Lesionatutakoaren arabera)

• Arteriala: Gorria da eta pultsoka irteten da.
• Zainetakoa: Gorri iluna da eta etengabe irteten da.
• Kapilarrekoa: Kopuru gutxi irteten da.

Odol Jarioaren Kokapenaren Arabera

Odol galtzearen arabera, hiru mota nagusi daude:

• Kanpoko odoljarioa
• Barneko odoljarioa
• Kanporatutako barne odoljarioa

Kanpoko Odoljarioa

Organismoko odola zauri batetik irteten da.

Jarduteko Modua:

• Konpresio

SOKRATES:

Sokrates sofiesten erlatibismo moralaren aurka zegoen.Berak sofisten pentsamenduei aurka egiteko berak teknikak planteatu zituen. Puntu hauek defendatzen zituen:

Antierlatibismo morala: guztiontzat balio duen arau edo ongia proposatu zuen eta sofisten kontra joateko elkarrizketa bidezko argudiaketa eta definizion unibertsalak proposatzen ditu.

Ironia eta mieutika: bi pertsonen artean egiten da eta Sokratesek ez jakinaren papera hartzen du,modu honetan jolaskidea zalantzan jarriz.Gero, bigarren pausoa gezurraren aitorpena lortzea da bere jolaskidearen aldetik (aporia) behin hori lortutakoan erantzun desegokiak baztertu egiten ditu (maieutika) eta ezagutza benetakoa  ateratzen du.

Definizio unibertsalak: Sokratesek egia existitzen dela

Erromatarren Aurreko Herriak Iberiar Penintsulan

Iberiar penintsulako herri indigenak dira, historialari greziar eta erromatarrei (Estrabon, Plinio) eta aztarna materialei esker ezagutzen ditugunak. K.a. VI. mendearen ondoren, zeltak eta iberiarrak bizi ziren, eta haien arteko nahasketatik zeltiberiarrak sortu ziren.

Iberiarrak

Tribu iberiarrak, besteek baino zibilizazio aurreratuagoa baitzuten, hegoaldera eta ekialdera hedatu ziren Mediterraneoko kostaldera. Hauek ziren haien ezaugarri nagusiak:

• Herrixka gotortuetan bizi ziren.
• Burdina lantzen zuten.
• Dirua erabiltzen zuten.
• Idazkera ezagutzen zuten.
• Arte garrantzitsua garatu zuten (adibidez, Elcheko Dama).
• Feniziar eta greziarrekin harremana izan zuten (adibidez, Turdetanoak).

Zeltak

K.a. IX. mendean...

Zientziaren Sorrera eta Bilakaera

Izarren eta Eguzkiaren mugimenduek galdera asko sortu zizkieten hasierako zibilizazioei. Gizakiak sinetsi zuenean fenomeno naturalak sistema ordenatu eta koherente batean integra zitezkeela, orduan sortu zen zientzia.

K.a. VI. mendean, Grezian, errealitatearen inguruko jarrera kritiko eta jakin-minezko beretik sortu ziren zientzia eta filosofia, hasiera batean bereizezinak.

Geroago metodoak erabiltzen hasi ziren; Iraultza Zientifikoaren garaia iritsi zen XVI. eta XVII. mendeetan, Kepler, Koperniko, Galileo eta Newtonen eskutik.

Zientziaren Ezaugarri Nagusiak

• Esperimentazioa (Behaketa): Metodo zientifikoari, behaketari eta esperimentazioari esker, fenomenoa isolatu eta aldagai erabakigarriak bakarrik azter daitezke.

Boltxebikeen Iraultza

1917ko uztailean, sobietek, Leninen gidaritzapean, Behin-behineko Gobernuaren aurkako matxinada antolatu zuten, baina porrot egin zuen, eta Leninek erbesteratu egin behar izan zuen. Urriaren 25ean, boltxebikeek San Petersburgoko Neguko Jauregia eraso zuten, eta Behin-behineko Gobernua amaitu zen. Gobernu iraultzaile bat sortu zen, boltxebikez osatua eta hiru pertsonaia nagusirekin: Stalin, Lenin eta Trotski.

Gobernu honek Kerenskyren sistema burgesarekin amaitu zuen eta hainbat ekintza burutu zituen boltxebikeen ideien arabera:

• Lurrak nekazarien artean banatu zituzten.
• 1918an, Brest-Litovskeko Bakea sinatu zuten Erdialdeko Potentziako herrialdeekin, eta gerratik atera ziren.
• Autodeterminazioa eman zieten errusiar herriei.
• Jabetza

1-Berritze-aireko hodia: berreskuratzailearen bidez berritze-airea sartzen den hodia, UTAraino

2-Bultzatze-hodia: erauzketa-airea kanporatzen den hodia, UTAtik, berreskuratzailetik kanporaino

3-Berreskuratzailea: aire-aire trukagailua, berriztatze-airearen eta erauzketa-airearen artean beroa trukatzen duena.

4-Airea berritzeko uhatea: lokalera sartuko den aire berriztatuaren kantitatea arautzen du, airea sartzeko uhatea irekiz edo itxiz

5-Bultzatze-haizagailua: UTAtik lokalera airea mugitzeaz arduratzen da.

6-Bultzatze-hodia: airea UTAlokalera bidaltzeaz arduratzen da.

7-Bero-bateria: itzuleratik datorren airea berotzeaz arduratzen da, berriztapenekoari gehituz.

8-Hotz-bateria: itzuleratik datorren airea hoztu eta deshezetzeaz arduratzen da, berritzekoari...

Lehen Mundu Gerraren Aurrekariak

Lehen Mundu Gerra XIX. mendearen azken herenean eta XX. mendearen hasieran Europan bi bloke militar osatu ziren: Aliantza Hirukoitza (Alemania, Austria eta Italia) eta Entente Hirukoitza (Frantzia, Errusia eta Erresuma Batuak). Gerra mundu mailakoa bihurtzeko, Europako potentziek beste kontinenteetako koloniak gudara arrastratu zituzten.

Atsekaberako Zergatiak

Kolonietako arazoak handitu ziren. Potentzia tradizionalek ez zieten jaramonik egiten estatu berriei; haiek, ordea, beraien inperio kolonial zabalak osatu nahi zituzten. Estatu berri batek ez zuen onartzen tratu hau; bere kolonien ahulezia ezagutzen zuen, baina aldi berean, bazen lurralde moderno bat, langilea eta prest bere egoera hobetzeko munduan. Hau...

Berrezarkuntzaren Oinarriak (1874-1930)

Seiurteko Demokratikoaren (1868-1874) eta, honen barnean, Lehen Errepublikaren (1873-1874) porrotaren ondoren, Borboien dinastia tronura itzuli zen. Garai honi Berrezarkuntza deitzen zaio. Bi garai nabarmentzen dira:

• Alfontso XII.aren erregealdia (1874-1885)
• Alfontso XIII.aren erregealdia (1885-1930). Maria Cristinaren erregeordetza (1885-1902) tartean izanik.

Alfontso XII.aren Itzulera (1874)

1874an, Pavíaren estatu-kolpearen ondoren, Berrezarkuntza Borbonikoa Antonio Cánovas del Castilloren inguruan antolatu zen. Cánovasek behin-behineko gobernua eratu zuen, Alfontso XII.a (1857, Madril - 1885, Madril) errege izendatuz.

1874ko abenduaren 1ean, Alfontso XII.ak, 17 urte bete berritan, Sandhursteko (Ingalaterra)...

EAEko landa-espazioak eta erabilerak

EAEko mapari erreparatuz, bi eremu nagusi nabarmentzen dira. Berdez, Atlantiar eremua agertzen da: belardiak nagusi dira eta polikultura egiten da; eremu hau banalerroaren iparraldean kokatzen da. Marroi kolorez, berriz, paisaia lehorra agertzen da: eremu honetan zerealak dira nagusi eta banalerroaren hegoaldean kokatzen da. Arabaren hegoaldean, morez agertzen den azken eremu txiki bat dago; paisaia mediterraneoa da. Lurralde hauetan zerealak, mahastiak eta olibondoak lantzen dira.

1.1. Atlantiko landa-esparrua

Banalerroaren iparraldeko lurrak hartzen ditu. Lurraldea malkartsua da eta klima ozeanikoa du. Gainera, lurzoruaren kalitatea ez da oso ona.

Nekazaritza-egitura: ezaugarriak

Nekazaritza-egituran, ezaugarri...