II. Errepublikako Politika Ekonomikoa (1931-1936)

Aurrekariak eta Testuingurua

Aurretik, telefonia sistema Estatu Batuetako enpresa monopolistiko baten esku zegoen. Errentaren birbanakuntzan, soldatak kontrolatzen hasi ziren, fiskalitate berdinarekin jarraitu zuten (zergetatik Estatuak jasotzen duen %40 dator), eta Estatuak esku hartu zuen errentaren birbanakuntzan, enpresarien mesederako.

1931. urtean udal hauteskundeetan monarkiak galdu egin zuen eta II. Errepublika ezarri zen. Errepublika berria burgesia txikiak, sozialistek eta anarkistek osatzen zuten.

Politika Ekonomikoaren Ardatzak

II. Errepublikako politika ekonomikoa aurreko joera monopolistikoetatik guztiz aldatu zen, beste mota bateko politika ekonomikoa bultzatuz:

1. Moneta Politika

   Depresio

1. Ekonomia Plangintza eta Estatuaren Esku-hartzea

9.2. Gaia: Gobernuak, FFSA enpresak eta Gorte Nagusiek.

131. artikuluaren arabera, Estatuak ekonomia orokorra planifika dezake, baina ezinezkoa da enpresa zehatz bat planifikatzea; hortaz, ez da litekeena.

128.2. artikuluak aukera ematen dio enpresan esku hartzeko (ez planifikatzeko), interes orokorrak hori eskatzen duenean.

2. Etxebizitza Duinerako Eskubidea eta Babes Prozedurak

51. artikulua: Etxebizitza duinerako eskubidea. Bertan gizarte laguntzak arautzen dira.

53.3. artikuluak lege bat eskatzen digu, eta lege batek ematen digu eskubidea edo ez. Badago lege bat onartzeko etxebizitzako eskubidea pertsona honentzat?

• Legea badago, litekeena da.
• Baina ez badago legerik, ez dago etxebizitza EErentzat.

Lehen Industria Iraultza eta Ekonomia

Nekazaritza Iraultza

• Zergatia: Jaiotza ugari, heriotza tasak jaitsi, nekazaritza aurrerapenen ondorioz.
• Ondorioak: Biztanle kopurua hazteak produktuen eskaria areagotu zuen.

Aurrerapen Teknikoak

Laborantza sistemak aldatu ziren. Norfolk sistema ezarri zen, etengabeko txandak ezarriz.

Jabetza Sistema

Landa irekia (openfield) ez zen emankorra. Herri lurrak hesitu ziren, lur pribatuak bihurtzeko, eta nekazari pobre askok lurrak saldu zituzten.

Industria Garapena

Makinen Fabrikazioa eta Eraldaketa Teknikoak

Eskuko lana makinen bidez egiten zen, energia iturrien bidez mugitzen zirenak (lurrunaren eta uraren bitartez).

Ehungintza Berria

Lurrun makinak erabili ziren:

• Cartwrightek ehun gailu mekanikoa patentatu zuen.
• Richard

XX. mendearen azken herenean gertatutako aldaketek ekonomia-sistemen funtzionamendu eta erregulazio-parametroak aldarazi zituzten. Ekoizpen-sektore berriek produktu eta merkatu berriak sortu zituzten, mundu-mailako ekoizpen-eremu berriak sortuz. Komunikabideen mundua ere eraldatu zen; teknologia berrien bidez merkatuak zabaldu ziren, denbora errealean milaka milioi dolar mugitzen dituztenak.

Mundu-ekonomia globalizatuan, merkatu globalek ezartzen dituzte jarraibideak. Nazio eta eskualde-ekonomiak merkatu globalen apustuen eta itxaropenen menpe daude. Gauza bera gertatu da komunikabide masiboekin eta informazioaren zirkulazioarekin. Satelite bidezko komunikazioek, teknologia digitalak, informatika-sareek eta kable bidezkoek komunikazioen merkatu...

Errentaren Egozpen Tenporala (Noiz Egozten da Errenta?)

a) Teorian erabil daitezkeen hiru irizpideak:

1. Sortzapenaren irizpidea: Errenta sortu zen unean lortu zela ulertzen da, hau da, eragiketak edo egitateak egiten direnean. Adibidez, 2015ean zergadunak gauza bat edo zerbitzu bat ematen badu, lor ditzakeen sarrerak urte horretako aitorpenean sartu behar ditu, nahiz eta gero kobratu (adibidez, 2017. urtean). Honen arabera, eragiketa egin zen unea hartzen da kontuan.
2. Kutxaren irizpidea: Hau aplikatzen da errentaren sarrera eta gastuak efektiboak egin direnean, hau da, kobratzen den unean.
3. Exijigarritasun irizpidea: Zuzenbidearen arabera sarrera eta gastuak exijigarriak direnean egozten da errenta, alde batera utziz noiz gertatu zen kobrantza.

b) Arau

Giza Harremanen Eskola: Elton Mayo

Taylorismoari egindako kritiken ondotik, 1915 eta 1930 bitartean, taylorismoaren alderdi ahulak konpontzeko zenbait metodo bilatzen saiatu ziren, lana gizatiarrago bihurtzeko helburuarekin.

Oinarrizko Printzipioak

• Pizgarri materialez gain, bestelako pizgarri batzuk ere badaude.
• Funtsezkoa da enpresak langilearekiko arreta izatea.
• Gizakia ezin da makina bat balitz bezala programatu.

Antolakuntza Egitura

Sail-banaketa Irizpideak

Funtzioen araberako sail-banaketa:

Enpresako langileak haien espezializazioaren eta gaitasunen arabera antolatzen dira.

Produktuen araberako sail-banaketa:

Produktu bat baino gehiago ekoizten duten enpresetan erabiltzen da.

Prozesuen araberako sail-banaketa:

Lana ekoizpen prozesua osatzen duten faseetan

Lehen Grafikoa: Errenta Banaketaren Joerak

Lehen grafikoak erakusten du hiru zonaldek –munduko eremu eta baldintza ekonomiko desberdinetan egon arren– azken 120 urteetan errenta-banaketaren joera berdintsuak izan dituztela. Grafikoaren lehen zatian, 1920ra arte, desoreka ekonomikoak nabarmenak dira: populazioaren %10 aberatsenak errenta osoaren %40-50 bereganatzen du. Hala ere, Bigarren Mundu Gerra amaitu eta 1980ra arte, egoera orekatuagoa bihurtzen da. Epe honetan, populazioaren %10 aberatsenak errenta guztien %25 inguru metatzen du, eta zenbait kasutan ez da errentaren %35era iristen.

1980tik aurrera, aldaketa nabarmena gertatzen da: pobreen eta aberatsen arteko desberdintasuna handitzen doa, eta gaur egun, zonalde batzuetan, desoreka...

Osasun Datuak eta Sistemak: Funtsezko Kontzeptuak

Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapena (CIE)

• Zenbait gaixotasun infekzioso eta parasitario (A00-B99)
• Neoplasiak (C00-D49)
• Odoleko eta organo hematopoietikoetako gaixotasunak eta mekanismo immunologikoari eragiten dioten zenbait nahasmendu (D50-D89)
• Gaixotasun endokrinoak, nutrizionalak eta metabolikoak (E00-E89)
• Buruko, jokabideko eta garapen neurologikoko nahasmenduak (F01-F99)
• Nerbio-sistemako gaixotasunak (G00-G99)
• Begiko eta bere eranskinetako gaixotasunak (H00-H59)
• Belarriko eta mastoide apofisiko gaixotasunak (H60-H95)
• Zirkulazio-aparatuaren gaixotasunak (I00-I99)
• Arnas aparatuaren gaixotasunak (J00-J99)
• Digestio-aparatuaren gaixotasunak (K00-K95)
• Larruazaleko eta larruazalpeko ehuneko gaixotasunak (L00-

Nosologia

Gaixotasunen sailkapena ezartzen duen medikuntzaren adarra da. Gaixotasunak hainbat irizpide edo ezaugarriren arabera sailkatzen ditu.

Nosologiaren Sailkapena

Denboraren Araberako Sailkapena

• Akutuak: Azkar agertu eta desagertzen direnak.
• Kronikoak: Motel garatzen direnak eta denbora tarte luzean irauten dutenak, batzuetan betirako.

Kausaren Araberako Sailkapena

• Inflamatorioak (-itis): Barneko edo kanpoko erasoengatik sortuak. Organismoak ehunen erreakzio baten bidez erantzuten du, mikroorganismoa neutralizatu, erasotzailea desagerrarazi eta kaltea konpontzeko. Erreakzio inespezifikoa da, eta kaltetutako ehunek askatutako zelulek eta molekulek parte hartzen dute.
• Infekziosoak: Organismo biziek eragindakoak.
• Ez-infekziosoak: Agente fisikoek

I- ADMINISTRAZIOAREN KONTZEPTUA Oso zaila da Administrazioaren definizio zehatza ematea, errealitate oso zabal baten aurrean aurkitzen baikara. Hala eta guztiz, definizio bat eman aurretik, ikus dezagun zer ulertzen duen Administrazio Publikoen Administrazio Prozedura Erkidearen legeak ( 39/ 2015 ) Herri Administraziotzat.

1- 39/2015 Legeko 2. artikuluak, Lege honen aplikazio esparruari buruz zera dio: Lege hau sektore publikoari aplikatzen zaio, haren barnean harturik:

a) Estatuaren Administrazio Orokorra,
b) Autonomi Erkidegoen Administrazioak,
c) Toki Administrazioa osatzen duten Entitateak.
d) Sektore publiko instituzionala*.
2. Hauek osatzen dute sektore publiko instituzionala:

a) Administrazio publikoei loturik edo haien mendean dagoen edozein...