Unibertsitatea mailako Kimika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

GAIA: URAREN EZAUGARRIAK

Erabilerak

Kontsumorako (hiriko edo etxeko hornidura, industria, nekazaritza eta abeltzaintza), beste batzuk (energia elektrikoaren ekoizpena, ur-ingurunea, akuikultura, aisia eta estetika, nabigazioa).

Propietateak

FISIKO-KIMIKOAK

1. Bero espezifiko altua (bero latentea handia): urtze- eta lurruntze-bero altua. Organismoen eta klimaren termoerregulatzaile termikoa da. Izaki bizidunetan izerdiaren bidezko bero-galerak oso garrantzitsuak dira. Klimaren baitan, ur-lurrunak eta CO₂-ak garrantzi handia dute: egunez beroa xurgatu eta gauez askatzen dute.
2. Konduktibitate termiko handia: materialen beroa garraiatzeko ahalmena neurtzen du. Izaki bizidunetan garrantzi handia du.
3. Urtze- eta irakite-tenperatura altuak: bere homologoekin

Mekanika kuantikoaren oinarriak

Zenbaki kuantikoak eta orbital atomikoak

Sommerfeld-ek maila energetikoa adierazten zuen n zenbaki kuantiko nagusiaz gain, beste bat proposatu zuen: l, zenbaki kuantiko azimutala (n-1), azpimaila energetikoak adierazten dituena.

Zeeman-ek espazioan orbitak orientazio desberdinak dituztela ondorioztatu zuen, eta zenbaki kuantiko berri bat proposatu zuen: m, zenbaki orbital magnetikoa. n, l eta m-k orbital atomikoa definitzen dute.

Izaera bikoitza eta ziurgabetasuna

de Broglie-ren arabera, elektroiek izaera bikoitza dute: partikula eta uhina.

Heisenberg-en ziurgabetasun printzipioaren arabera, ezinezkoa da, aldi berean, elektroi baten posizioa eta abiadura zehatz-mehatz ezagutzea. Horregatik, elektroia aurkitzeko probabilitate...

Uraren propietate biologikoak

Urak funtzio biologiko garrantzitsuak betetzen ditu:

• Garraiatzailea eta termorregulatzailea: Odolak larruazala berotu eta izerdia lurrundu egiten du gorputza hozteko. Likido organikoek gorputza berotu edo hozten dute.
• Termorregulazioa: Laku eta ozeano izoztuetan bizia egotea ahalbidetzen du.
• Disolbatzailea: Disolbatzaile gisa jokatzen du; substantzia ionikoak, polarrak eta molekula anfipatikoak disolbatzen ditu.
• Biokimikoa: Hainbat erreakziotan parte hartzen du.
• Propietate fisiko-kimikoak: Molekulen arteko kohesioa eta atxikidura, bero espezifiko handia, ahalmen disolbatzaile handia, 1kg/dm³-ko dentsitatea eta ionizatzeko joera ditu.

Zelulen oreka osmotikoa eta azido-base oreka

Oreka osmotikoa eta osmosia

Uretan disolbaturiko...

Diptongapenak, gaur egun hasieran baino ugariagoak dira, bokal arteko herskarien erorketak gertatzen direlako.

1. Diptongapenen eraketa eta murrizketa

• -tegi atzizkia: otegi > otei.
• -au atzizkia: Ohikoa da [a]-ranzko murrizketa hegoaldeko euskalkietan (jaulgi > jalgi).
• Sudurkarien eragina: Batzuetan, sudurkari baten aurrean diptongapen sekundarioak gerta daitezke (jantzi > jauntzi / irentsi > erauntsi).
• Kontsonantizazioa: [au] eta [eu] kasuetan diptongoaren kontsonantizazioa gerta daiteke (euri > ebi / euli > elbi).

2. Mailegu latinoak eta aditzak

Mailegu latinoetan [au] diptongoa [ai] bilakatzen da eta, kasu batzuetan, diptongoa deseginda gerta daiteke (auctor > aitortu). Diptongoaren bigarren osagaiaren erorketa ere gertatzen...

Halogenoak: Propietate Orokorrak, Erreaktibitatea eta Konposatuak

1. Propietate Orokorrak

Halogenoen konfigurazio elektronikoa ns²np⁵ da, hau da, elektroi baten faltan gas geldoaren konfigurazioa lortzen dute. Antzeko portaera dute guztiek, baina fluorrak (F) oinarrizko diferentzia bat du besteekin alderatuz: d orbitalen eskuragarritasuna. Izan ere, F-ean ez dago d orbitalik, n = 2 mailan soilik s eta p orbitalak baitaude. F eta I isotopo bakarra dute, Cl-ak bi (³⁵Cl, ³⁷Cl) eta Br-ak beste bi (⁷⁹Br, ⁸¹Br). Fluorrak (-1) oxidazio-egoera erakusten du beti, baina beste halogenoek (-1, +1, +3, +5 eta +7) oxidazio-egoerak izan ditzakete. Oxidazio-egoera zenbat eta handiagoa izan, orduan eta handiagoa izango da ahalmen oxidatzailea. Halogenoak oso...

S1-Alkalinoak S2-Lurralkalinoak P1-Terreoak P2-Karbonoideak P3 nitrogen... P4-Anfigenoak P5-Halogenoak P6-Gas D-trantsizio metalak.