Beste ikastaroak mailako Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Plaken Tektonikaren Teoria Nagusiak

Plaken tektonikaren teoriak urrats erraldoia eman zuen geologian. Honako hauek dira haren proposamen nagusiak:

• Litosfera zurruna da eta plaka litosferiko edo plaka tektoniko izeneko pieza batzuetan zatituta dago.
• Plaka litosferikoak dinamikoak dira. Litosfera ozeanikoa dortsaletan sortzen da, eta urperatze-eremu deritzenetan manturantz sartzean suntsitzen da.
• Plaka litosferikoen mugimenduaren eta aldaketen arrazoia geosferaren barne-dinamika da.
• Plaken dinamikak elkarreraginak sortzen ditu haien ertz edo mugetan eta horrek prozesu geologikoek bultzatzen dituzten indar eta presio- eta tenperatura-aldaketak eragiten ditu.

Plaken arteko Elkarreraginak

Plaken arteko elkarreraginak haien ertzetan gertatzen dira, eta...

Mineralak

Lurrazalean dauden elementuen konbinazio kimikoz osatutako solidoak dira mineralak. Harriak, bestalde, mineralez osatuta daude. Mineral orok hiru ezaugarri izan behar ditu:

• Naturala izatea: Laborategietan artifizialki sortutako substantziak ez dira mineralak.
• Jatorri ez-organikoa izatea: Izaki bizidunek sortutako substantziak ez dira mineralak.
• Konposizio kimiko homogeneoa izatea: Hau da, mineralaren zati guztiak substantzia berberaz osatuak izatea.

Mineralen konposizioa

Mineralak substantzia puruak dira; hots, substantzia mota bakar bat dute konposizioan. Oso ohikoa da mineralek konposizioan zenbait ezpurutasun izatea. Hala izanez gero, ezpurutasun horiek mineralaren zenbait propietate alda ditzakete.

Mineral amorfoak eta kristalduak

• Mineral

Atmosfera

Atmosfera Lurraren azalera solidoa eta likidoa inguratzen duen gasezko geruza da. Grabitateari esker lurrari lotuta dago eta eguzkitik datorren erradiazioaren kontrako ezkutua da. Lurreko atmosfera osatzen duen gas nahasteari airea deitzen zaio. Altueraren arabera presio atmosferikoa aldatu egiten da: itsas mailan presio maximoa dago eta altuera handitzean gero eta gutxiago.

Airearen kutsadura gizakiak eragiten duen airearen konposizio naturalaren aldaketa da, horrek ingurunearentzat kaltegarri bihurtzen badu. Prozesu industrialak, energia lorpena, erregai fosilen erreketa eta garraioak airearen konposizioa aldatzen dute, kutsadura sortuz.

%IMAGE_0%

1. Atmosferaren egitura

1.1 Atmosferaren geruzak

Bere konposizioaren arabera bi geruza bereizten...

Toxikoa: ingestioz, inhalazioz, injekzioz edo azaleko xurgapenez. Eliminazioa: eskrezioa (giltzurrunak, izerdia), desintoxikazioa (kimikoki aldatuz, gibela), biltegiratzea/metatzea (koipea). ED: dosi efektiboa, efektu sentitua sortzen duena. TD: dosi toxikoa, eragin itzulgarria. LD: dosi letala. LD₅₀: populazioaren erdia hiltzen duen dosia.

Higiene industriala

Aurreikusi, identifikatu (diseinatu, operatu, lagundu, zuzendu), ebaluatu magnitudea eta kontrolatu.

• Ordezkapena: arrisku handiko produktua edo ekipoa arriskutsu gutxiagoagatik aldatu.
• Arintzea: arrisku gutxiago duten baldintzetan erabili produktua.
• Isolamendua: arriskua eta iturria ekipotik bereizi.
• Areagotzea: produktu kantitatea murriztu.
• Konfinamendua: gela edo ekipoa presio negatiboan mantendu.

 BIOKLIMATIKA:

URBANIZAZIOAREN ERAGINA

AIREArengan:

- Tenperaturaren igoera - Hezetasun aldaketa. - Korronte dinamikaren aldaketa. - Negutegi efektua sortzen duten gasen igorpena. - Produktu kutsatzaileen igorpena.

URArengan: - Hezetasun aldaketa.- Euri uren alperrik galtzea.- Ur zikinen igorpena.

LURZORUArengan: - Elikagaien agorketa.- Kutsadura zuzena.

AZTARNA EKOLOGIKOA:

Hiri jakin batek bere produkzio eta bizi-funtzio guztiei eusteko behar duen lurraren eremua. Hiriaren

aztarnaren barruan, zuzenean eta zeharka erabiltzen dituen materialak eta energia sartzen dira.

Baliabideak eskuratzeko transformatzeko eta eskuratzeko, erabiltzeko edo kontsumitzeko, eta horien

hondakinak uzteko edo asimilatzeko behar duen guneak kontatuta neurtzen da.

EAEn, 2,03...

Euskal Herriko Harri Motak eta Egitura Geologikoak

Harrien zikloa

Lurrazalean hiru harri mota nagusi aurkitzen dira:

1. Harri magmatikoak edo igneoak: Pirinioak (adibidez: arko harriak).

2. Harri metamorfikoak: Pirinioak.

3. Harri sedimentarioak: Zumaiko flyscha.

• Hauek lotura estua dute.
• Denborarekin, gaur egun magmatikoa edo igneoa den arroka bat, arroka sedimentario bihur daiteke.
• Higaduraren ondorioz, arroka horretatik askatutako zatitxoak sedimentatzen joaten dira, eta denbora pasatuz, sedimentu horiek arroka bihurtzen dira.
• Sedimentazioa: Lurraren gainazalean sedimentuak metatzeko prozesua da.
• Sedimentuak: Partikula solido askeak dira, kanpoko agente geologikoek sortuak.

Sedimentuak → Diagenesia edo Petrifikazioa → Arroka

• Diagenesia: Sedimentuak arroka

Meteorizazio Kimikoa

Harria disgregatzea da, mineralen alterazioen ondorioz.

• Oxidazioa

  Mineralak oxigenoarekin erreakzionatzen dute, oxidoa eta hidroxidoa sortuz.

• Disoluzioa

  Mineral disolbagarrietan ura eta gatzak disoziatzen dira, ioietan banatuz. Horrela, kristal-egitura hautsi eta minerala likidoan disolbatzen da.

• Karbonatazioa

  Mineral bati karbonatoa gehitzean, mineralen propietateak aldatzen dira.

• Hidrolisia

  Kristal-egitura hautsi egiten da, uraren H+ eta OH- ioien erreakzioaren ondorioz.

Klastoen Higidura eta Sedimentazioa

Meteorizazioaren ondorioz sortutako klastoak dauden lekuan pilatu daitezke, edo garraiatu eta beste leku batzuetan pilatu.

• Grabitazio-prozesua

  Higiduraren ondoren, klastoak maldan behera doaz grabitatearen eraginez.

  • Maldaren inklinazioa

    Malda

Euskal Autonomia Erkidegoko Erliebe Unitate Nagusiak

Euskal Autonomia Erkidegoko erliebea bi unitate nagusik osatzen dute: Euskal Mendiak eta Ebroren Sakonunea.

1. Euskal Mendiak

Pirinioak eta Kantabriar mendikatearen ekialdeko sektorearen artean kokaturik daude. Altuera moderatukoak dira. Gainera, aro sekundario eta tertziarioko formazio sedimentarioz osatuak daude, Orogenesi Alpetarraren ondorioz altxatu eta tolestu zirenak.

Euskal Mendien baitan ondorengo unitateak bereiz daitezke:

1.1. Ur Isurialdeen Banalerroaren Iparraldea

Kostaldeko Mendikateak

Higer lurmuturra eta Zumaia artean altxatzen diren mendiak dira: Jaizkibel (549 m), Ulia, Urgull, Igeldo eta Mendizorrotz. Oraintsuko materiaz osatuak daude, tertziariokoak eta altuera gutxikoak.

Itsasbazter

Meseta: Ezaugarriak eta Unitateak

Lautada garaia da, aro primarioan sortua higatzearen ondorioz. Aro tertziarioan meseta deformatu eta suntsitu egin zen. Hiru unitate nagusi ditu:

• Antzinako zokalo paleozoikoa: Penintsulako mendebaldean dago (Zamora, Salamanca, Extremadura). Higadurak material tertziarioak suntsitu ditu eta material primarioak agerian geratu dira: granitoa, arbela eta kuartzita. Erliebea penilautadek osatzen dute, eta harri gogorrek uharte mendiak eratzen dituzte.
• Barruko mendilerroak: Mendikate Zentrala eta Toledoko mendiak dira. Aro tertziarioan sortu ziren, bloke batzuk gora eta besteak behera egitean. Harri primarioak (granitoa, arbela, gneisa) dituzte, forma biribilduak eta tontor lauak.
  • Mendikate Zentrala: Garaiagoa, meseta

Baliabide Naturalen Sailkapena

Baliabide naturalak hiru multzotan sailkatzen dira:

Etengabeak

• Eguzki energia eta mareen energia.
• Paisai atsegina.

Metatuak

1. Hidrokarburo erregaiak (petrolioa, ikatza, gas naturala).
2. Mineral ez-metalikoak (fosfatoak, potasak, sulfuroak).
3. Mineral metalikoak (burdina, urrea, zilarra, beruna, kobrea).
4. Harri industrialak (granitoa, basaltoa, hareharria, kareharria).

Mugikorrak

• Lurzoruak, basoak, basa fauna.

Hobiak, Basoa eta Fauna

Hobiak gai mineralen ezohiko pilaketa handiak dira, eta hainbat prozesu geologikoren ondorioz eratzen dira:

• Prozesu magmatikoaren ondorioz (diamantea, kobaltoa, uranioa...).
• Prozesu metamorfikoen ondorioz: Harriak meteorizatzean osagaiak garraiatu eta metaketa ematen da gero (urrea, magnetita, halita, igeltsua.