Esfortzuak: Egitura Baten Barne Indarrak

Esfortzua egitura bateko elementuek kanpoko indarren menpe daudenean izaten duten barne indarra da. Egitura baten elementuek esfortzu horiek jasan behar dituzte, hautsi eta deformatu gabe. Eraikin baten egiturak egonkorra izan behar duenez, haren gainean egiten diren esfortzu guztiak elkarren artean neutralizatu beharko dira, orekan mantenduz. Fisikaren adar honi estatika deritzo.

Tentsioa: Luzapen Esfortzua

Gorputz batek kontrako noranzkoetan jarduten duten eta hura luzatzeko joera duten bi indarren aplikazioaren bidez jasaten duen esfortzua da. Indar horiekiko perpendikularra den edozein sekziok dituen tentsioak sekzio horrekiko normalak eta gorputza luzatzen saiatzen diren indarren kontrako noranzkoak...

Inperialismoa eta deskolonizazioa

Inperialismoa

Inperialismoa: XIX. mendearen bigarren erditik aurrera, bigarren industria iraultzak ekarritako garapen ekonomikoek ahalbidetutako hedapen kolonialista berria. Europako potentziek, bereziki Frantziak eta Britainia Handiak, izan zituzten protagonismoa.

Deskolonizazioa

Deskolonizazioa: Europar inperioen Asiako eta Afrikako kolonien independentzia ahalbidetu zuen prozesu historikoa, 1945ean hasitakoa. Herrialde gehienek 1975erako independentzia eskuratu zuten arren, oraindik kolonia batzuk geratzen dira. Deskolonizaziorako bideak: negoziazio-prozesuak, gerra eta gatazkak.

Neokolonialismoa

Neokolonialismoa: Bigarren Mundu Gerra ostean, kolonia izandako herrialdeek independentzia eskuratu ondoren izaten...

Animalia Politikoak

Animalia politikoak gara. Politikak gure bizitzeko modu sozialaren bi alderdi definitzen ditu:

• Gure egunerokotasunean betetzen ditugun akzio oro politikoak dira.

• Politika deritzo boterea lortzea, mantentzea eta hura interes orokorreko helburuak lortzeko erabiltzea oinarri duen jarduerari.

• Bi dimentsio hauek aztertzen ditu zientzia politikoak, erabilgarria den disziplina bat da.

Gizartearen Jatorria Naturala

Gizakia gizartekoia dela baieztatu dute filosofo askok. Hitzaren bidez, gizakiok negoziatu eta egitura sozialetan antolatzen gara, eta egitura hauek gure identitatea eratzen dute. Aristotelesen arabera, gizartearen helburua ondo bizitzea da.

Zoriontasun hau lortzeko zailtasunak daude, gizartean aniztasuna (klase sozialak) existitzen...

Euskal Autonomia Erkidegoko Biztanleriaren Banaketa

Biztanleriaren Kokapenaren Arrazoiak

Arrazoi Historikoak

Iraganean, helburu ekonomiko eta militarrak zituzten hiri berriak sortzeko joera zegoen, batez ere kostaldean, ibai-ertz garrantzitsuetan, eta, neurri txikiagoan, salgaien mugimenduak kontrolatzeko ezinbesteko guneetan edo baliabide natural garrantzitsuak zituzten lekuetan.

Arrazoi Geografikoak

Kostaldetik gertu egotea oso garrantzitsua zen. Aldi berean, baliabide hidrikoetatik gertu, ahalik eta eremu lauenetan egotea eta larre aberatsak izatea, uzta ezin hobea izateko eta ganadua elikatzeko. Gainera, itsasoaren eraginak klima-kontrasteak leuntzen zituen.

Arrazoi Ekonomikoak eta Desoreka

Ekonomiari lagunduz, populazioak industriaguneen inguruan...

Biztanleria Piramidearen Azterketa

Biztanleria-piramide honetan gizonen eta emakumeen kopurua bereizita ikus daiteke, adin-tarteka antolatuta.

Generoak eta Bizi-Itxaropena

0-4 urteko taldean, gizonen barrak luzeagoak dira, nahiz eta aldea txikia izan. 55 urtetik aurrera, ordea, emakumezkoenak dira luzeagoak, bizi-itxaropen handiagoa dutela adieraziz.

Gizonezkoen Barra Txikiagoen Arrazoiak

Gizonezkoen barra txikiagoak izateak hainbat arrazoi izan ditzake:

• Emakumeen sendotasun biologikoa.
• Gogortasun gutxiko lanbideak izatea (historikoki).
• Gizonezkoek adikzio ez-osasungarriak eduki izana.

Piramidearen Forma eta Zahartzea

Adinaren arabera, piramideak kutxa forma du, eta horrek biztanleria zaharra dela adierazten du (gazteak %x baino gutxiago dira, eta adinekoak...

Genetika eta Mutazioak

Mutazio Genikoa: Delezio kasu bat

Kasu honetan, 6. posizioan dagoen C basea galtzen denez, mutazio genikoa gertatzen da, genean (nukleotido-segidan edo kate polipeptidikoan) gertatzen baitira aldaketak. Zehazki, delezioa da, base bat kendu baita. Ondorioz, irakurketa-lerroa lekuz aldatzen da eta, orduan, mutazio-puntutik aurrerako kodon guztiak aldatzen dira. Gainera, mutazioa gertatu denez, aminoazido-sekuentzia ere aldatuko da eta sortutako proteina motzagoa, funtziorik gabea edo funtzio okerrak izan ditzake.

Mutazioen Definizioa eta Kausak

Mutazioak material genetikoak jasaten dituen aldaketa guztiak dira. DNAan ematen diren aldaketa desberdinei egiten die erreferentzia: konposizioan, kantitatean edo organismo baten genotipoan...

Testuaren Aurkezpena

Aztergai dugun testua, Europar Mugimenduaren Kongresuak Munichen hartutako Erabakiaren (1962-06-08) zati bat da. Testua kokatze aldera, jatorria, edukia eta formaren aldetik, testu historikoa da (lehen mailako iturria), politikoa eta zirkunstantziala.

Egilea eta Hartzaileak

Egilea, Municheko Europar Mugimenduaren Kongresuan batu ziren Espainiako 118 ordezkariak izan ziren. Hain zuzen, frankismoaren aurkako barneko 80 ordezkari bildu ziren eta kanpoko 38 ordezkari.

Municheko Erabakiaren hartzaileak, berriz, Espainiako eta Europako herritarrak izan ziren; halaber, erregimen frankistaren agintari politikoak hartzailetzat hartu behar dira. Beraz, testu publikoa da.

Dokumentuaren Helburua

Dokumentuaren helburu nagusia zera izan zen:...

II. Azterketa eta analisia

Testuak honako ideia nagusiak jasotzen ditu:

• Preso politikoen askapena: 1933tik aurrera, politika-delituengatik kondenatutako pertsonen askatasuna lortzea.
• Konstituzioaren babesa: Fronte Popularrak konstituzioaren printzipioak berrezarri nahi ditu, sistema demokratikoa egonkortzeko.
• Ekonomia-neurriak:
  • Nekazaritza-erreforma: Lurren nazionalizazioa baztertuz, nekazarien bizi-baldintzak hobetzea.
  • Finantza-erreformak: Bankuen nazionalizazioa baztertuz, finantza-sistema erreformatzeko beharra.
• Langileen eskubideak: Bizi-baldintzak hobetzea, sozialisten langile-kontrolaren ideia baztertuz.
• Errepublikaren helburuak: Klase-borroka saihestu eta askatasun demokratikoan oinarritutako sistema bat sortzea.

III. Iruzkin historikoa

Testu...

Oinarrizko eta Aurreratutako Gizarte Trebetasunak

Oinarrizko Trebetasunak

• Elkarrizketa bat hastea.
• Elkarrizketa bat izatea.
• Galdera bat egitea.
• Eskerrak eman.
• Aurkeztea.
• Beste pertsona batzuk aurkeztea.
• Konplimendu bat egin.

Trebetasun Aurreratuak

• Laguntza eskatu.
• Parte hartu.
• Jarraibideak ematea.
• Jarraibideak bete.
• Barkamena edo barkamenak eskatzea.
• Besteak konbentzitzea.

Profesionalaren Eginkizuna

• Motibazioa eta inplikazioa sustatu, errefortsua erabiliz.
• Portaera asertiboa izan, erantzunkizunez jokatu.
• Parte hartzaile guztiek jarduera ondo ulertu dutela ziurtatu.
• Jarduera dibertigarria izan.
• Arreta pertsonalizatua izan.
• Material eta baliabide osagarri egokituak.

Trebetasun Sozialetan Entrenatzea

Autonomia-trebetasunak lantzeko beste entrenamendu-programa batzuk...

Bihotzaren Anatomia eta Atalak

• 1. Eskuineko aurikula
• 2. Ezkerreko aurikula
• 3. Goiko kaba zaina
• 4. Aorta
• 5. Ezkerreko birika-arteria
• 6. Ezkerreko birika-zaina
• 7. Balbula mitrala
• 8. Ezkerreko bentrikulua
• 9. Eskuineko bentrikulua
• 10. Eskuineko bentrikulua
• 11. Beheko kaba zaina
• 12. Balbula trikuspidea

Funtzioa: Gasak (O₂ eta CO₂), mantenugaiak, hondakinak eta sistema immuneko zelula batzuk garraiatzea.

Atal nagusiak: Bihotza, odola eta odol-hodiak.

Bihotzaren Ganberak eta Balbulak

Bihotzak 4 ganbera ditu:

• Aurikula eskuinekoa eta ezkerrekoa.
• Bentrikulu eskuinekoa eta ezkerrekoa.

Balbulak (odolak atzera ez egitea saihesteko):

• Trikuspidea: Aurikula eta bentrikulu eskuinekoen artean.
• Mitrala: Aurikula eta bentrikulu ezkerrekoen artean.

Odolaren Fluxua Bihotzean Zehar

1. Karbono