Lehen hezkuntza mailako Beste ikasgaiak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Ligiko zubua

Fonetika fonologikoa

-ü hotsaren adibideak eta asimilazio fenomenoak: i-ü>ü-ü eta ü-i>ü-ü.

-ü hotsaren adibideak: ühaitzean, günean, phakütako, inkantatü, kükürükü, eskütik.

-i-ü>ü-ü: testuan ez da gertatzen, baina aurrekoan (“Urx’aphal bat”) badira adibideak: zütüt (zaitut>zütüt) eta züntüdan (biak asimilazioak).

-ü-i>ü-ü: zübü (asimilazioa).

-ua (u+a)>ia (deklinabide atzizkia eransteak eragindako hiatoa): eskian (eskuan).

-ai>ei diptongo aldaketa: beit (bait-, kausazkoa).

-au>ai diptongo aldaketa: gai (gau).

-o>u txandakatzea sudurkarien aurrean: umen (omen).

Kontsonante hasperendunak

phakütako, phakamentia, urthuki.

Morfologia

• Ergatibo plurala egiteko -ek atzizkia: zaharrek.

Karl Marx: Alienazioa eta Gizartearen Egitura

Marxentzat gizakiaren esentzia lanean gauzatzen da, hau da, gizakiak bere ahalmen sortzaileak lanaren bidez adierazten ditu. Hala ere, sistema kapitalistan lanak ez du gizakiaren autoerrealizazioa ekartzen, kontrakoa baizik: alienazioa. Alienazioak gizakia bere buruarengandik eta bere lanaren emaitzengandik urruntzea esan nahi du.

Alienazio Ekonomikoa: Lau Modu Nagusiak

Alienazio ekonomikoa lau modutan gertatzen da:

1. Produktuarekiko Alienazioa

   Langileak ekoiztutako produktua ez da berea, sistema kapitalistan produktua enpresariaren jabetza bihurtzen baita. Ondorioz, langileak ez du sortu duen horretan bere esentzia edo ahalegina ikusten.

2. Lanarekiko Alienazioa

   Lana ez da sormen-jarduera bat, baizik eta sufrimendua

Natura, Kultura eta Desberdintasuna

Desberdintasuna ez da ekonomikoa bakarrik; dimentsio ekonomikoaz gain, kapital kultural, sozial eta sinbolikoaren bidez eratzen da, Bourdieu-ren eskeman bezala. Sinbolismoak (ritualak, hizkuntza, objektuak eta espazioak) “normaltzat” aurkezten ditu hierarkiak, eta horrela boterea ikusezinez legitimatzen da eta belaunaldiz belaunaldi erreproduzitzen da.

Patriarkatua Botere Sistema Gisa

Patriarkatua ez da konstante biologikoa, baizik eta praktiketan oinarritutako sistema kultural eta historikoa da. Honako hauek eusten dute:

• Lanaren banaketa sexuala.
• Soldata arrakalak.
• Arau sozial eta sinbolikoak.

Erlijioak, hezkuntzak, hizkuntzak eta iruditeria mediatikoak emakumeen mendekotasuna naturalizatzen dute, baina feminismoak...

Zer da Zuzenbidea?

Zuzenbidea gizartean bizikidetza ordenatzen duten arau juridikoen multzoa da.

Zuzenbide Objektiboa eta Subjektiboa

• Zuzenbide Objektiboa: Estatuak ezarritako arau juridikoen multzoa da, guztiontzat baliagarria.
• Zuzenbide Subjektiboa: Pertsonak zuzenbide objektiboan oinarrituta dituen eskubide konkretuak dira.

Zuzenbidearen Esanahia

Zuzenbideak hainbat esanahi har ditzake:

Eskubidea Gaitasun Gisa (Zuzenbide Subjektiboa)

Pertsona bakoitzak zerbait egiteko edo besteei eskatzeko duen ahalmena da.

Zuzenbidea Arau Gisa (Zuzenbide Objektiboa)

Gizartea antolatu eta ordenatzeko arauen multzoa da.

Zuzenbidea Ezagutza Zientifiko Gisa (Zientzia Juridikoa)

Zuzenbidea aztertzen duen diziplina akademikoa da.

Zuzenbidea Justiziaren Ideal Gisa (Zuzenbide

1. Proiektuaren Izena

2. Laburpena

Zer, norekin, noiz, zertarako.

3. Testuingurua

3.1. Esku-hartzearen Justifikazioa: Diagnostikoa

3.1.1. Eremuaren Deskribapena

Non? Lekuaren ezaugarriak:

• Populazioa, kultura, azpiegiturak.
• Baliabideak (bai/ez).

3.1.2. Eskuhartzearen Beharrak: Arazoak eta GJHak (Garapen Jasangarrirako Helburuak)

Lotura GJHekin:

• 4. Kalitatezko hezkuntza.
• 10. Desberdintasunak murriztea.

4. Proiektuaren Diseinua

Helburuak

• Irakurmena hobetzea.
• Ahozko adierazpena hobetzea.
• Irakurketa ohitura sortzea.

Emaitzak

• Testuak hobeto ulertzea.
• Hitz egiterakoan egitura egokia erabiltzea.
• Eguneroko irakurketarako interesa piztea.

Jarduerak

• Irakurketa gidatu saioak.
• Hizkuntza jolasak/dinamikak.
• Irakur txokoak familiekin.

Baliabideak

• Liburuak, irakasleak, arbelak, gelak,

Erlijio-alienazioa: Nietzsche eta Marxen kritika

Nietzsche eta Marx ateoak dira eta erlijioaren aurka gogor jotzen dute. Nietzscherentzat, erlijioa jabeen aurkako herri xehearen matxinada da eta herri xehearen balioak goresten ditu. Marxek, ordea, aurkako ikuspegia du: erlijioa klase menperatzaileak sortu du, klase menperatua kontrolatuta edukitzeko eta herri xehearen iraultza geldiarazteko.

Alienazioaren kontzeptua eta sustraiak

Alienazioaren kontzeptuaren bitartez, bere baitatik zerbait galtzen duen gizakiaren egoera adierazten digu. Marxen ustez, lanarena da alienazio nagusia, sustrai ekonomikoa duelako.

Sistema kapitalista eta gizakiaren gauzatzea

Sistema kapitalistan, gizakia gauza bihurtzen da, lan-indar hutsa bihurtzean datza. Gizakiak sortzen...

Jakintza Motak

Jakintza Arrunta

• Eguneroko bizitzako esperientzian oinarrituta.
• Ez da sistematikoa.
• Aurreiritziz josita dago.

Jakintza Zientifikoa

• Ezagutza sistematikoki antolatua.
• Gertaeren zergatiak azaltzen ditu.
• Zehatza eta kritikoa da.

Jakintza Teknikoa

• Zenbait jarduera nola egin jakitean datza.
• Helburua: mundua kontrolatzea.
• Zientzia ez zen bideragarria izango teknikaren laguntzarik gabe.

Jakintza Filosofikoa

• Galdera filosofikoak egitea da oinarria.
• Pentsatuz eskuratzen da, baina ez edozein modutan.
• Filosofatzea pentsatzea da (argudioa eta arrazoinamendua erabiltzen dira eztabaidatzeko).

Jakintza Artistikoa

• Kontatzearekin dago lotuta.
• Errealitatea hautemateko moduak (poesia, zinema, literatura, etab.).
• Edertasunaren esperientziaren bila dabil.

Jakintza Erlijiosoa

• Sakratua

Materialismo Historikoa: Oinarrizko Kontzeptuak

Materialismo Historikoa Karl Marxek egiten duen historiaren interpretazioa da, ekonomiaren ikuspuntutik aztertua. Bertan, garrantzitsuena gizakia da, bere lan produktiboa dela medio.

Bi esfera nagusi aurkitzen dira:

1. Azpiegitura: Gizakiak naturari ondasunak kendu eta eraldatzen dituena beharrak asetzeko.
2. Gainegitura: Harreman hauek Estatuaren egitura juridiko-politikoa eta ideologikoak sortzen dituena.

Gizakiaren kontzientziak ez du markatzen gizartearen izatea, baizik eta gizarteak kontzientzia markatzen du. Materialismo Historikoak produkzioa pentsamoldearen araberakoa dela baieztatzen du; beraz, materia prozesu dialektiko baten bitartez, historia egiten ari da.

Materia hori ondasun materialen produkzio-...