Ziklo Zelularra eta Mitosia: Azalpen Sakona

1. Ziklo Zelularra

Zelula bat zatituz sortzen da eta zatituz zelula kumeak sortzen ditu. Zelularen bizitza honela banatzen da:

1.1 Interfasea

Fase luzeena da, aktibitate metaboliko handikoa. Hainbat aldi ditu:

• G₁: Kromosomak nukleoan sakabanatuta daude, histona proteinei lotuta. Geneak momentuko beharren arabera transkribatzen dira.
• S: ADNaren sintesia gertatzen da. Helize bikoitza ireki eta sintesia egiten da.
• G₂: Kromosomak bikoiztuta daude.

1.2 Zatiketa Zelularra

Ehunen birsortzea eta ugalketa ahalbidetzen ditu. Bi alderdi ditu:

• Nukleoaren zatiketa (mitosia)
• Zitoplasmaren zatiketa (zitozinesia)

Bukatzean G₁ edo G₀ fasera doa (diferentziazio zelularra: aldaketak eragin, ez zatiketa gehiago).

1.3 Zikloaren Iraupena

Zelula motaren arabera aldatzen da (8 ordu-hilabeteak).

1.4 Mitosiaren Aldiak

• Profasea: Nukleo mintza zatikatu, nukleoloa desagertu, kromatina kondentsatu. Animalia zeluletan bi zentriolo pare banandu eta ardatz mitotikoa osatzen dute. Landare zeluletan ez dago zentriolorik. Ardatza poloen arabera eratzen da.
• Metafasea: Kromosomak ekuatorean lerrokatu, perpendikularki, ekuatore plaka osatuz.
• Anafasea: Zinetokoroak banandu. Kromatida bakoitza polo batera doa. Besoek V itxura hartzen dute.
• Telofasea: Kromosoma multzoaren inguruan erretikulu endoplasmatikoa pilatzen da, mintza eratuz. Kromosomak sakabanatu eta nukleoak agertzen dira.

1.5 Zitozinesia

Anafasean hasi eta telofasean jarraitzen du. Animalia zeluletan, ekuatore-parean, aktina proteina mintzari lotzen da barrualdetik. Landare zeluletan, ekuatore planoan fusionatzean horma zelularra sortzen da (barrutik kanpora).

1.6 Mitosiaren Garrantzia Biologikoa

• Gene mailan: informazio genetikoa zehatz eta ekitatiboki banatzeko sistema. Alaba zelulek informazio bera dute.
• Zelula mailan: zelula andui baten jarraipena eta klonak sortzeko modua.
• Maila organikoan: ehunen hazkuntza eta garapena.

2. Kromosoma Mitotikoak

Mitosian kromatidak kondentsatuak daude, mikroskopioan ikusteko egokiak, kromosoma metafasikoak. Argazkiak atera daitezke.

2.1 Kromosomaren Ezaugarri Morfologikoak

• Kromatidak: Bi berdin, zentromerotik lotuta. Proteinazko eskeletoz osatua.
• Zentromeroa: Ardatz mitotikoari lotzen ditu kromatidak.
• Telomeroak: Beso bakoitzaren muturra. Zatiketa bakoitzean laburtu. Desagertzean, informazio genetiko erabilgarria galdu eta ziklo zelularraren kopurua mugatzen da.
• Nukleo antolatzaileak: Zenbait kromosomatan. ADNa transkribatzen duten geneak bertan daude.
• Satelitea: Nukleo antolatzailea duten kromosomek bakarrik dute.

2.2 Kromosomen Sailkapena Zentromeroaren Posizioaren Arabera

• Metazentrikoak (erdian)
• Submetazentrikoak
• Akrozentrikoak
• Telozentrikoak

2.3 Kariotipoa

Espezie bati dagokion kromosomen kopurua, forma eta tamaina. Ideograma: ordenatuta kokatzean (tamaina eta zentromeroa). Kariotipoaren azterketari esker jakindakoak (garrantzitsua medikuntzan, sindrome batzuen jatorria -Down sindromea-):

1. Kromosoma kopuru finkoa.
2. Zelula ez sexualen kromosoma kopurua bikoitia. Kromosoma bakoitzak bere homologoa du.
3. Kromosoma kopuru zenbaki haploidea. Kopuru totala diploidea.
4. Heterokromosomak: bizidun batzuetan arra eta emearenak ezberdinak.