Ziklo Biologikoa eta Ugalketa: Izaki Bizidunen Bizi-Faseak
Ziklo Biologikoa eta Ugalketa
Ziklo biologikoa izaki bizidun guztiok bete behar ditugun fase desberdinak biltzen dituen prozesua da. Bizi-ziklo batean lau fase bereiz daitezke:
Ziklo Biologikoa
- Fase zelulabakarra: Organismo zelulaniztunen kasuan, organismoa eratuko duen zelula aitzindaria biziko duen denbora-tarteari deitzen zaio. Organismo zelulabakarretan, fase horrek haien bizi-ziklo osoa osatuko du.
- Hazkunde eta garapen fasea: Tamaina eta forma aldatzen dira, eta barne-egiturak diferentziatzen dira. Fase hau amaituko da organismoak helduen ezaugarriak eskuratzen dituenean.
- Heldutasun-fasea: Aurreko fasea pasatu ondoren, organismo hori hiltzen den arte irauten du. Iraupena espeziearen araberakoa da; adibidez, landareak etengabe hazten diren organismoak dira.
- Ugalketa-fasea: Normalean heldutasun-fasearen barnean dago, eta organismoak beste organismo batzuk sortzeko prest dagoenean ematen da.
Ugalketa Motak
Ugalketa izaki bizidunei ezaugarri berdineko edo antzeko izakiak sortzeko aukera ematen dien funtzioari deritzo; honi esker, espeziea iraunarazten da. Bi ugalketa mota daude: sexugabea eta sexuduna. Sexugabearen kasuan, izaki bakar batek bere klonak diren ondorengoak sortzeko gai izango da. Sexudunaren kasuan, berriz, bi izaki bizidunek haien ezaugarriak partekatzen dituzte ezaugarri berriak dituen ondorengo bat sortzeko. Izaki bizidun askoren kasuan, bi ugalketa mota hauek erabiltzen dituzte haien bizi-zikloan zehar. Honi txandakako ugalketa esaten zaio.
Hozi-zelulak eta Zelula Somatikoak
Organismo zelulaniztunetan, bi zelula mota hauek bereizten dira:
- Hozi-zelulek ugaltzeko gaitasuna dute. Alde batetik, esporak (zelula sexugabeak) haien kabuz izaki berriak sortzen dituzte; bestetik, gametoak (zelula sexualak) sexu desberdineko bikotea behar dute, horrela zigotoa eratzeko.
- Zelula somatikoek organismoen gorputzaren gainerako zatiak eratzen dituzte, eta ez dute ugalketan parte hartzen. Gainera, organismoaren zati kaltetuak birsortzeko bana daitezke soilik.