Zergak eta Tributuak: Oinarrizko Gida

Estatuak diru-sarrerak behar ditu gastu publikoak, Estatuko Aurrekontu Publikoetan jasotakoak, estaltzeko. Horretarako, arau batzuk onartzen ditu: zerga-zuzenbidea osatzen duten arauak.

Tributuak eta motak

Tributuen bidez lortzen ditu Estatuak aurrekontuan ezarrita dituen diru-sarrera gehienak. Herritarrek nahitaez ordaindu behar dituzte, eta bi helburu nagusi daude:

• Gastu publikoa finantzatzeko beharrezkoak diren baliabideak lortzea.
• Herrialdeko jarduera ekonomikoa kontrolatzea.

Hiru mota bereizten dira:

• Tasak: Zerbitzu publiko edo jarduera bat ematearen ordainetan. (Adibidez: unibertsitate publikoko matrikula)
• Kontribuzio bereziak: Partikular batek erakunde publiko batean ordaintzen du, baina dagokion obra edo zerbitzu publikoaren onura gizarteak jasotzen du. (Adibidez: urbanizazio-lanak)
• Zergak: Zuzenean ezer eman gabe zergapekoei eskatzen zaien ordainketa.

Zergak eta zerga-motak

Bi zerga mota daude:

• Zerga zuzenak: Pertsonak edo enpresak zuzenean zergapetzen dituzten zergak, etekina lortu dutelako edo beren jabetzako ondasun bat erabiltzeagatik.
• Zeharkako zergak: Pertsonen ondasunen edo zerbitzuen kontsumoa zergapetzen dute, bai eta eskubideen eskualdatzeak ere.

Zergaren elementuak

• Zerga-egitatea: Legean ezarritako egoera multzoa, horiek gertatzen direnean ezartzen da dagokion zerga-araua.
• Zerga-oinarria: Zerga-tasaren xede den kantitatea, diruan adierazten da.
• Oinarri likidagarria: Zerga-oinarriari legeak zerga bakoitzerako ezartzen duen kopurua kenduta ateratzen den zenbatekoa. Ez badago, ZO = OL.
• Zerga-tasa: Oinarri likidagarriari ezartzen zaion ehuneko bat.
• Zerga-kuota: Oinarri-zerga-tasa ezarrita ateratzen den kopurua.
• Zerga-zorra: Ordaindu beharreko kopurua.
• Zergapekoa: Zerga dagokion pertsona fisiko edo juridikoa.
• Subjektu pasiboa: Legeari jarraituz zerga-prestazioak eta obligazio materialak eta formalak bete behar dituen pertsona naturala edo juridikoa.

Zerga zuzenak

Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga (PFEZ)

Tributu pertsonala, zuzena eta progresiboa da.

Pertsona fisikoen errenta zergapetzen du. Ekoizpen-faktoreen errendimendu guzti-guztiak zergapetzen ditu, bai eta zergapekoaren ondare-irabazi eta -galerak ere.

Honek bost atal ditu:

• Lanaren irabaziak (nomina).
• Kapital higiezinen errendimenduak (etxebizitzarenak).
• Kapital higigarrien errendimenduak (banku-interesak).
• Jarduera ekonomikoen errendimenduak (norberaren konturako jarduera ekonomikoak).
• Ondare-irabaziak eta -galerak.

Sozietateen gaineko Zerga (SZ)

Tributu pertsonala eta zuzena da, eta sozietateen eta beste erakunde juridiko batzuen errenta zergapetzen du.

Foru-aldundiek biltzen dute zerga hau.

• Zerga-oinarria: Zerga-aldian lortutako errenta izango da, eta errendimendu guztien eta ondare-gehikuntza eta -murrizpen guztien batura.
• Zerga-tasa: %25 Espainian eta %28 Euskal Autonomia Erkidegoan.
• Zerga-aldia: Urtean behin, entitatearen ekitaldiarekin bat etorriko da.

Ekonomia-Jardueren gaineko Zerga (EJZ)

Zerga erreala eta zuzena da, eta udalek biltzen dute.

Enpresa-jarduera, jarduera profesionala edo jarduera artistikoa zergapetzen ditu.

Zergak gutxieneko tarifa batzuk izaten ditu ezarrita, eta horiei koefiziente bat ezartzen zaie. Udalak erabakitzen du zenbatekoa izango den.

Zeharkako Zergak

Balio Erantsiaren gaineko Zerga (BEZ)

Kontsumoa zergapetzen da, eta foru-aldundiek biltzen dute.

Zerga benetan jasaten dutenak kontsumitzaileak dira, ezin dielako inori jasanarazi.

Zenbait zerga-tasa desberdin daude:

• Premiazko ondasunak: Tasa oso murriztua %4 (adibidez: esnea, ogia...).
• Kontsumo arrunteko ondasunak: Tasa murriztua %10 (adibidez: elikagaiak...).

Zergak eta Gizartea

Estatuak aurrekontuan sartuta dituen gastuei aurre egiteko dituen diru-sarrera garrantzitsuenak dira zergak, eta ekitatearen printzipioa izan behar dute oinarri; berdintasuna eta errenta gizartean banatzea izan behar dute helburu.

Zergak nahitaez ordaindu behar dira.

Obligazio hori ez betetzea insolidarioa da gizartearekin, eta zerga-iruzurra da.

Zerga-iruzurra gora egiten ari da, enpresa-arloan bereziki, eta horregatik Ministroen Kontseiluak zerga-kontroleko urteko plana egiten du.

Pertsona fisiko eta juridiko guztiek izan dituzten diru-sarreren arabera ordaindu behar dituzte zergak, eta dagokion herrialdean ordaindu behar dira.