Zelula Prokariotikoak eta Eukariotikoak: Osagaiak eta Funtzioak
Zelula Prokariotikoak eta Eukariotikoak
ZELULA PROKARIOTIKOAK: Zelula mintza eta zitoplasma dute, baina ez dute nukleo definiturik.
ZELULA EUKARIOTIKOAK: Zelula osagai nabarmentzen dira: nukleoa, organulu zelularrak dituen zitoplasma eta zelula osoa bildu eta babesten duen zelula-mintza.
Zelula Eukariotikoen Osagaiak
- Zelula-mintza: Zelula kanpo eraginetatik babesteko eginkizuna betetzen du.
- Zitoplasma: Bertan gertatzen dira erreakzio-kimiko gehienak.
- Nukleoa: Zelularen nukleoa zelula osoaren kontrol-zentroa da. Zelula eukariotikoetan zelularen erdialdean egoten da, eta landare-zeluletan alde batean ere ager daitekeen. Honen barruan: kromatina eta nukleoloak daude.
Animalia eta Landare Zelulak
- Animalia-zelula: Mintz meharra eta malgua du, eta ez du kolorofila-korpuskulurik.
- Landare-zelula: zelula mintza inguratzen duen pareta sendoa izaten du, eta kloroplastoak ere bai.
Organulu Zelularrak
- ERRIBOSOMAK: Proteinen sintesia.
- ENDOPLASMA-ERRETIKULUA: 2 mota:
- Endoplasma-erretikulu leuna (erribosoma gabekoak): lipido mota batzuk ekoizten ditu.
- Endoplasma-erretikulu zimurtsua.
- BAKUOLOAK: Substantziak biltzen dute beraien barnean: ura, biomolekulak, hondakin-substantziak...
- LISOSOMAK: Molekula handien digestioaz arduratzen dira eta bakuoloetara isurtzen dituzte digestiotik lortutako substantziak.
- GOLGIREN APARATUA: Hainbat molekula metatu eta gluzidoak sintezitatu.
- BESIKULAK: Substantziak metatu eta garraiatu.
- MITOKONDRIAK: Bertan gertatzen da arnasketa zelularra. Zenbat erreakzio kimikoren bidez zelulei energia ematen die.
- KLOROPLASTOAK: Fotosintesia egiten dute, molokula organikoen sintesia.
- ZENTRIOLOAK: Zelularen zatiketan parte hartzen dute. / Zilo eta flageoloen sorreraren arduradunak dira.
- ZILO ETA FLAGEOLOAK: Zelularen higiduran parte hartzen dute.
Bizidunen Osaera Kimikoa
Oinarrizko Osagaiak
- URA: bizidunen funtsezko osagaia da, bizidunengan ugarien agertzen den substantzia kimikoa, zelulen barruko substantzia baita.
- GATZ MINERALAK: disolbaturik, ere bizidun guztiek dituzte. Gatz horiei esker sortzen da presio osmotikoa eta bizitzako prozesu kimikoetan parte hartzen dute. Gatz asko disoluzioan daude, erreakzio kimikoetan parte hartzen dute.
- GLUZIDOAK: karbohidratoak edo azukreak garrantzizko osagaiak dira, eta karbonoz, hidrogenoz eta oxigenoz osatuta daude. Zelulek energia ateratzeko baliatzen dituzten molekulak dira. Gluzido soilenak monosakaridoak dira, 3-8 karbonoz osatutakoak; adibidez: glukosa, fruktosa, galaktosa eta erribosa.
- LIPIDOAK: gluzidoak bezala, substantzia energetikoak dira. Karbonoz, hidrogenoz eta oxigenoz osatuta daude eta batzuetan fosforoa dute. Lipidoak epe luzerako gordetako erregaien antzekoak dira bizidunentzat.
- PROTEINAK: karbono, hidrogeno, oxigeno, nitrogeno eta sufrez osatutako molekulak dira. Zelularen garrantzi handiko osagaiak dira, eta funtzio garrantzitsuak betetzen dituzte; adibidez odoleko hemoglobinak oxigenoa garraiatzen du.
- BITAMINAK: bizidunen organismoak behar bezala funtzionatzeko era kopuru txikitan bada ere, behar-beharrezkoak dituen substantziak dira.
- AZIDO NUKLEIKOAK: zelulak bere funtzionamendurako eta garapenerako behar duen informazioa bildu eta gordetzen du. Bi motatakoak daude: azido desoxirribonukleikoa (ADN) eta azido erribonukleikoa (ARN).