XX. Mendeko Historia eta Espainiako Liberalismoaren Gakoak

Bigarren Mundu Gerra (BMG)

Arrazoiak

• Oinarrizko arrazoia: Nazioarteko ezegonkortasuna. Alemaniak errebantxa nahi zuen, Versaillesko Ituna sinatzean bere burua zapalduta ikusi baitzuen.
• Bat-bateko arrazoia: Estatu totalitarioen kanpo-politika oldarkorra izan zen. Politika oldarkor hori Nazioen Elkarteak eta mendebaldeko demokraziek ez zuten garaiz kontrolatu.

Ondorioak

• Politikoak: Erregimen totalitarioen gainbehera izan zen, eta sistema demokratikoak suspertu egin ziren.
• Nazioartean: Europak munduko hegemonia galdu zuen behin betiko.
• Ekonomikoak: Laborantza-lurrak, industriak, azpiegiturak eta hiriak suntsitu ziren.
• Demografikoak: Gerran 55 milioi pertsona hil ziren, eta milioika pertsona zaurituta geratu ziren.
• Sozialak: Gerraren ankerkeriak eta egindako genozidioek aztarna sakona utzi zuten herritarrengan.

Deskolonizazioa

Arrazoiak

• Bigarren Mundu Gerraren eragina: Kolonien lurraldean gatazka armatuak egon ziren, eta bertako baliabideek eta herritarrek gerrako ahaleginetan lagundu zuten.
• Kolonietan mugimendu nazionalistak sortzea: Kolonietan ideia nazionalistak hedatu ziren, eta atzerritarren menperatzeari aurre egin zioten, ideologia liberalarekin indartuz.
• Nazioarteko babesa: Talde intelektualek, Eliza kristauek eta NBEk eman zuten.

Ondorioak

• Politikoak: Muga asko modu artifizialean zeuden ezarrita, eta horrek gatazkak eta gerra zibilak eragin zituen. Diktadura militarra ezartzeko aitzakia izan zen.
• Ekonomikoak: Antzinako metropoliarekiko menpekotasun ekonomikoa izaten jarraitu zuten, eta truke-sistema desberdinak ezarri ziren.
• Sozialak: Herrialdeetako hazkunde demografiko handiaren eta egoera ekonomiko okerraren eraginez, herritar gehienen bizi-maila baxua zen, eta arazo asko sortu ziren.
• Nazioartekoak: Bigarren mailan geratu ziren munduko erabaki handiak hartzerakoan.

Neokolonialismoa

Hirugarren Munduko herrialdeek lehengaiak dituzte, baina esportatzen dituztenak merkeagoak dira; inportatzen dituztenak (teknologia, produktu manufakturatuak) askoz garestiagoak dira. Desoreka handia dago, eta horren ondorioz, zorrak sortzen dira herrialdeen artean.

Espainiako XIX. Mendea: Liberalismoa eta Absolutismoa

Cadizeko Gorteak eta Iraultza Liberala

Absolutismoaren aurkako iraultza liberala eta gerra modu paraleloan garatu ziren. Erregeak ez egoteagatik sortutako aginte-hutsunaren aurrean, defentsarako probintzia batzordeak sortu ziren gerra zuzentzeko, eta Batzorde Goren Zentrala gerra koordinatzeko. Honek Cadizeko Gorteak deitu zituen Antzinako Erregimena aldatzeko.

Gorteetara deitutako diputatu gehienak erreformistak eta liberalak ziren. Konstituzioa aldarrikatu eta lan iraultzailea egin zuten, Antzinako Erregimena suntsitzeko legeak sortuz:

• Konstituzioan eskubide indibidualak aitortu ziren.
• Gorteek emandako legeen bidez inprenta askatasuna ezarri, gremioak eta Inkisizioa desegin ziren.

Fontainebleauko Ituna (1807)

1807. urtean sinatu zen, Portugal banatzeko. Herrialde horrek ez zuen onartzen Napoleonek Erresuma Batuaren aurka dekretatutako blokeo ekonomikoa.

Desamortizazioa

Ondasun amortizatuak, erakunde batzuekin (noblezia eta udalerriekin) lotutakoak, saltzea izan zen. Ordura arte ezin ziren saldu. Helburua Estatuarentzat baliabideak lortzea zen.

Kolonialismoa eta Inperialismoa

Arrazoiak

• Politikoak: Koloniak edukitzea herrialdeen handitasuna eta agintea neurtzeko irizpide bihurtu zen.
• Demografikoak: Koloniek nazioko soberakin demografikoak bidaltzeko eta barruko gizarte-tentsioak gutxitzeko lurraldeak ematen zituzten.
• Ekonomikoak: Industriarako lehengaiak eta aduana-hesirik gabeko merkatu berriak bilatu behar izan ziren, industriako produktuak saltzeko.
• Ideologikoak: Joera ideologiko batzuek Darwinen ideiak manipulatu, gizartean aplikatu eta modu interesatuan erabili zituzten arraza zuriaren nagusitasuna justifikatzeko.

Ondorioak

• Politikoak: Tokiko gobernuak suntsitu edo atzerriko kontrolaren menpe geratu ziren.
• Demografikoak: Heriotza-tasak behera egin zuen medikuntzan eta higienean egindako aurrerapenei esker. Hala ere, indigenen asko hil ziren eskulanaren esplotazioaren ondorioz.
• Ekonomikoak: Potentzia kolonizatzaileek indigenak lan egitera behartu zituzten haien etekinak lortzeko.
• Sozialak: Kontraste gogorra zegoen gutxiengo atzerritarren eta herritar indigenen artean. Indigenak atzerritarrentzako lan egitera behartuta zeuden.
• Kulturalak: Hizkuntza, sinesmen eta kultura indigenak baztertu eta atzerrikoak ezarri ziren.