XIX. Mendeko Espainia: Hamarkada Moderatutik 1868ko Iraultzara

Hamarkada Moderatua (1844-1854)

González Bravo zen gobernuko presidentea, baina Narváez jenerala zen benetako agintaria. Matxinada progresistak eta egunkariak zapaldu zituzten. Guardia Zibila sortu zuten, batez ere nekazaritza-eremuak kontrolatzeko. 1844an, Elisabet II.a adin-nagusikoa izendatu ondoren, Narváezek hartu zuen boterea.

Narváezen gobernuak estatu zentralizatu eta uniforme bat lortu nahi zuen. Horretarako, tresna hauek erabili zituen: 1845eko Konstituzioa, batasun katolikoa eta sufragio zentsitarioa (soilik aberatsenek bozkatzen zuten). Ikasketa-plan berriak sortu eta desamortizatutako ondasunen salmenta eten egin zuen. 1845ean probintzia-legeak sortu zituen tokiko boterea kontrolatzeko. Urte horretan bertan, zerga-sistema sinplifikatu zuten Ogasun-lege berriekin.

Biurteko Aurrerakoia (1854-1856)

1854ko iraultzarekin hasi zela esan daiteke, Dulce eta O'Donnell jeneralen pronuntziamenduaren ostean. Manzanaresko Adierazpena idatzi zen, progresisten ohiko programa laburbilduz. Hauek honakoa eskatzen zuten:

• Zergak murriztea.
• Berrikuntza liberalak abiatzea.
• Milizia Nazionala berriro sortzea.
• Udalak deszentralizatzea.
• Gorte konstituziogileak sortzea.

Pronuntziamendua iraultza bihurtu zen, eta ideia demokratikoak eta errepublikanoak hedatu ziren. Horrekin batera, Biurteko Aurrerakoiaren gobernua martxan jarri zen, bi buruzagi nagusirekin: Espartero eta O'Donnell. Esparterok hauteskundeetarako deia egin zuen, prentsa-askatasuna eta erlijio-tolerantzia bultzatu zituen, eta 1855ean Elizaren ondasunen desamortizazioari ekin zion berriro. Hainbat arazo zirela eta, tartean matxinada karlista bat, Esparterok dimisioa eman behar izan zuen.

Batasun Liberalaren Gobernua (1858-1863)

Modernizazioa zuten helburu nagusi. 1845eko Konstituzioa berrezarri zuten, baina kutsu liberalago batekin. Erregimenak O'Donnell kargutik kendu eta gobernu moderatu bat izendatu zuen Narváezekin. Politika kontserbadore eta autoritarioa berrezarri zen: desamortizazioa geldiarazi eta 1851ko Konkordatua indarrean jarri zuten berriro. Hauteskundeak oso manipulatuta egon ziren eta prentsa-askatasuna murriztu zuten. Narváezek dimisioa eman zuenean, O'Donnell itzuli zen boterera.

1868ko Iraultza ("La Gloriosa")

Erregimena ahulduta zegoen eta helburu nagusiak ezin izan ziren abian jarri. 1866ko krisi ekonomikoak Elisabet II.aren erregimenaren gainbehera azkartu zuen. Hainbat faktorek bultzatu zuten porrota: Espainia Italia batu berriaren aitorpenaren aurka jartzea, erreginaren amodio-kontuak, Prim jeneralaren konspirazioak, beste pronuntziamendu militar batzuk, eta Narváez (1868) eta O'Donnell (1867) jeneralen heriotzak. Azkenean, 1868ko Iraultzarekin, Cadizko pronuntziamenduak arrakasta izan zuen eta Elisabet II.ak atzerrira ihes egin behar izan zuen.