Testu Historikoen Azterketa eta Desamortizazioak
Testu Historikoen Azterketa eta Iruzkina
Testuaren izaera
Testuaren azterketan, lehenik eta behin, lerroak zenbatu behar dira aipamenak egiteko. Ondoren, alderdi hauek zehaztu behar dira:
- Testu mota: Lehen mailakoa edo bigarren mailakoa.
- Formaren arabera: Juridikoa (legeak, itunak, etab.), narratiboa (lan literarioak, iritziak, kazetaritza) edo zirkunstantziala (hitzaldiak).
- Edukiaren arabera: Militarra, ekonomikoa, politikoa, soziala edo erlijiosoa.
- Egilea eta helburuak: Hedapenaren arabera, nori zuzendua dagoen, esparrua eta testuaren helburu zehatzak.
- Testuaren kokapena: Denboran eta espazioan kokatzea.
- Testuaren azterketa: Ideien sailkapena eta termino historikoen azalpena.
- Testuaren iruzkina: Inguru historikoa (politika, gizartea, ekonomia), aurrekariak, ondorioak eta balorazioa.
Desamortizazio Prozesua Espainian
Desamortizazioaren oinarriak
Lotura kentzeak erabaki bikoitza izan zuen: jaurerriak abolitu ziren, biztanleen gain izandako menpekotasuna ezabatu zen, eta jabetza aske bihurtu zen. Desamortizatzeak bi une edo fase nagusi ekarri zituen: lehenik, estatuak ondasun horiek konfiskatzen zituen (beraz, ez ziren esku mortuak) eta, ondoren, salmentan jartzen ziren.
Mendizabalen desamortizazioa
Prozesu honek hainbat helburu lortu nahi zituen:
- Zor publikoa ezabatzea.
- Ondasunen erosleei igorritako tituluekin ordaintzea baimendu zen.
- Dirudun burgesia sortu zuen, desamortizazioaren onuradun nagusia izan zena.
- Maileguak eskatu ahal izatea eta Ogasunari sinesgarritasuna ematea.
- Elizaren jabetza-egitura aldatzea: amortizatua eta kolektiboa izatetik, aske eta indibiduala izatera pasatu zen.
Madozen desamortizazioa
Desamortizazio hau orokorra izan zen, jabetza kolektiboko ondasun guztiak salmentan jarri zirelako. Erabilitako prozesua Mendizabalenaren kopia izan zen, baina bi bereizgarri nagusirekin:
- Lortutako dirua herrialdearen industrializaziorako erabili zen, batez ere trenbidearen hedapenean.
- Diru horren jabetza desberdina zen: estatua ez zen jabea, udalak baizik.
Prozesu honetan ere, dirudun burgesia izan zen onuradun nagusia.
Emaitzak eta ondorioak
Desamortizazio prozesuek ondorengo emaitzak utzi zituzten:
- 1. Lurrak ez ziren behar bezala banatu, ez zelako nekazaritza-aldaketa sakonik egin.
- 2. Estatuarentzat diru-iturri garrantzitsua izan zen.
- 3. Landutako azalera hedatu zen eta nekazaritzak produktibitate handiagoa lortu zuen.
- 4. Nekazaritzako proletarioak agertu ziren; lurrik gabeko nekazari asko bizi-baldintza oso txarretan geratu ziren.
- 5. Burgesia lur-jabe berri bat sortu zen.
- 6. Erdialdean eta ekialdean latifundismoa zen nagusi, eta iparraldean minifundioak.
- 7. Udal-jabetzak kentzean, nekazari txikien bizi-baldintzek okerrera egin zuten.
- 8. Espainiako arte eta kultura-ondare handia galdu eta lapurtu zen.