Sabino Arana eta Euskal Nazionalismoaren Sorrera

Testuaren Testuingurua eta Egilea

Aztertuko dugun testua elkarte bateko estatutuak dira, gizarte-talde batean eragin handia izan baitzuen. Bere edukia guztiz politikoa da, ideologia abertzalea zabaltzeko helburua duelako. Lehen mailako testua dugu; egilea ez da kolektiboa, Sabino Arana izan baitzen. Bilbon jaio zen, familia karlista batean, eta euskal nazionalismoa sutsuki bultzatu zuen: Euskadi kontzeptua, PNV alderdia eta ikurrina sortu zituen. Hartzailea publikoa da, abertzale, foruzale eta nazionalismoaren aldekoei zuzenduta. Testua 1894an kaleratu zen, Bilbon, Berrezarkuntza garaian. Industrializazioaren bigarren fasean, langile atzerritarren etorrerak euskal sentimendua goratzea eragin zuen.

Ideia Nagusiak eta Kontzeptu Gakoak

Testuaren ideia nagusia batzokiaren eta nazionalismoaren oinarriak ezartzea da. Horrekin batera, bigarren mailako hainbat ideia azaltzen dira: Jaungoikoa eta Lagizarra kontzeptuen azalpena, erlijioaren eta politikaren arteko botere banaketa eta euskal probintzien antolaketa.

Kontzeptuen Azalpena

• Lagizarra: Euskal foruei egiten die erreferentzia. 1839ko legeak Foruak Espainiako konstituzioaren menpe utzi zituen; 1876koek, aldiz, behin betiko deuseztatu zituzten.
• Bizkai-Batzar: Gerora PNV bilakatuko zen elkartea, Sabino Aranak 1894an sortua.
• Konfederazioa: Probintzia independente bakoitza Euskalerria izeneko eremu zabalago batean biltzeko sistema.
• Batzokia: EAJren egoitzak. Lehenengoa Sabino Aranak inauguratu zuen Bilbon, 1894an.

Testuinguru Historikoa eta Bilakaera

1876an, Borboitarren berrezarkuntza garaian, Espainia zentralizatzeko legeek Foruak desagerrarazi zituzten, euskal sentimendua indartuz. Industrializazioak immigrazioa ekarri zuen, eta horrek euskal ezaugarrien defentsa bultzatu zuen. 1878an, Bizkaiko Euskalerria Elkarteak Kontzertu Ekonomikoa lortu zuen. 1882an, Sabino Aranak Euskadi kontzeptua sortu zuen, eta 1892an, Larrazabalen, alderdi politiko abertzale bat sortzeko proposamena egin zuen.

Batzokiaren Estatutuak eta Ideologia

Batzokia nazionalismoa zabaltzeko sortu zen, euskarari eta arrazari garrantzia emanez. Estatutuen arabera:

• 2. artikulua: Bizkai-Batzarren menpekotasuna.
• 3. eta 4. artikuluak: Katolizismoa eta Foruen berreskurapena.
• 5-7. artikuluak: Erlijioaren eta politikaren arteko harremana, erlijioa politikaren gainetik jarriz.
• 8. artikulua: Konfederazio separatista baten ideia.

PNVren Historia eta Zatiketak

1895ean PNV sortu zen. 1898an Ramon de la Sota alderdian sartu zen eta Arana diputatu bilakatu zen. 1905ean bi talde bereizi ziren: Sabindarrak (independentzia) eta Sotistak (autonomia). 1922an, Sabindarrek berriro PNV sortu zuten Eli Gallasteguiren gidaritzapean. 1930ean, Bergarako kongresuan, bi alderdiak elkartu ziren, baina ondoren ANV sortu zen, ezkerreko eta laikoa.

Testuak garrantzia handia izan zuen euskal nazionalismoaren oinarriak zehazteko, nahiz eta langile eta burgesiaren artean eragin mugatua izan zuen hasieran.