Ortega y Gasseten pentsamenduaren hiru aroak
Ortega y Gasseten pentsamenduaren aroak
Ortega y Gasseten pentsaera azaltzeko, hiru aro bereiz daitezke:
- Aro objektibista
- Aro perspektibista
- Aro arraziobitalista
Perspektibismoaren teoria
Perspektibismoaren teoriak errealitatearen gaineko ikuspuntuen aniztasuna aldarrikatzen du. Ondorioz, egia absolutua, errealitatearen guztizko ikuspena, haren inguruan jasotako irudi guztien konbinazio antolatua da. Egia arian-arian erdietsiko da, ikuspuntuetako irudiak batu ahala.
Eszeptizismoa eta erlatibismoa gainditzea
Pentsalariak aurre egin nahi die eszeptizismoari eta erlatibismoari. Joera horien arabera, alferrik ahalegintzen gara egia ziurrak bilatzen, berez hilezinak direlako, subjektuen ezagumenak mugak dituela kontuan izanik. Aldi berean, arrazionalismoaren asmoa ere gainditu nahi du: ikuspegi bakarra aurkitzea denbora eta pertsona ororentzat.
Arraziobitalismoa eta bizitza
Arraziobitalismoari dagokionez, El tema de nuestro tiempo izeneko idazkian, Ortegak gogoeta egin zuen gizakia kokaturik dagoen bi ikuskera erradikalenen inguruan:
- Bizitzaren perspektiba (emandako errealitatea)
- Arrazoimenarena (errealitate hori ulertzeko ahalegina)
Bi ikuspuntuek ezaugarri komunak dituzte: alde batetik, beren errotikotasuna, eta bestetik, beste edozein ikuskeraren oinarri izatea. Ortega ez dago arrazoiaren aurka, edozein kritikak arrazionala izan behar duelako; arrazoimenez egin behar da.
Sustraizko errealitatea eta jardutea
Sustraizko errealitatea erabateko eta funtsezko errealitatea da. Gainera, bizitza jardutea da, norbera den proiektu bilakatzeko bitarteak bilatzen, ni bakoitzak eratzen duen gidoia burutzeko. Lehenbizi, jardutea da, eta gero, gogoeta egitea. Gizaki bakoitzaren nia proiektu bat da, izatea irrikatzen duen zerbait, izateko nahia da.
Zirkunstantziaren kontzeptua
Zirkunstantziari dagokionez, nia ez den beste guztia da. Norberaren gorputza edo gogamena ere zirkunstantzia dira. Ez dugu zirkunstantzia aukeratzerik, inposatu egiten zaigu, bertan gaude murgildurik. Bide berean, gure sinesteetako edukiek osatzen dute, guretzat benetako errealitate diren horiek. Gizakiak bizitzan lehen-lehenik aurkitzen duenaren interpretazioak baino ez dira.
Ortegaren filosofiaren abiaburua ez dira ez gauzak ezta nia ere, bien arteko elkarrekintza baizik. Haren aurrean beste gauzarik ez badago, baina ni ez naiz gauzak, ezta haiek ere ni.