Ornodunen Iraitz-Sistema: Giltzurrunak eta Gernuaren Eraketa
Ornodunen iraitz-organoak
Ornodunen iraitz-organoak giltzurrunak dira, eta nefrona izeneko unitate multzo batez osatuta daude.
A Nefrona
- Giltzurrun-korpuskulua: Odoleko likido plasmatikoa iragazten du.
- Hodi bihurgunetsua: Luzera aldakorra du. Espezializazio morfologikoak eta funtzionalak ditu; bertan, solutuak berriro xurgatzeko edo aktiboki ezabatzeko prozesuak gauzatzen dira.
A.1 Ugaztunen nefrona
Osagaiak:
- Malpighi-ren korpuskulua: Glomeruluaz eta Bowman-en kapsulaz osatuta.
- Tubulu bihurgunetsua: Hiru atal bereizten dira: tubulu bihurgunetsu proximala, Henle-ren lakioa eta tubulu bihurgunetsu distala.
B Giltzurrunak
Egiturak:
- Giltzurrun-kapsula: Kanpoko geruza eta horren azpian estalki jarraitua, barrurako luzakin batzuekin.
- Eremu medularra edo muina: Kolore argiagoa dauka.
- Giltzurrun-pelbisa: Gernua biltzen duten hodiez betetako eremua.
Gernuaren eraketa
Gernua urez eta hondakin-substantziez osatutako likidoa da, nefronetan eratzen dena.
A Gernuaren eraketaren etapak
- Iragaztea: Kapilarretan zirkulatzen duen odola Bowman-en kapsularen barrura iragazten da. Masa molekular handia duten substantziak (adibidez, proteinak) ezin dira iragazi, kapsularen paretak zeharkatu ezin dituztelako.
- Berriro xurgatzea: Etapa honen helburua Bowman-en kapsulara iragazi diren substantzia erabilgarriak berreskuratzea da. Nefrona osatzen duten tubuluetan gertatzen da, substantzia mota batzuk odolera itzuliz.
- Jariatzea: Substantzia batzuk (potasio ioiak, hidrogeno ioiak edo botika batzuk) odoletik nefronako iragazkira igarotzen dira. Prozesu hau hodi distalean gertatzen da batez ere.
Ornodunen beste iraitz-organo batzuk
- Izerdi-guruinak: Ugaztunetan, hondakin-substantziak ezabatzeko eta gorputz-tenperatura erregulatzeko (izerdia lurrunduz) balio dute.
- Gibela: Giltzurrunen bitartez ezabatzen ez diren substantzia batzuk kanporatzen dituen organo nagusia da; esaterako, behazun-pigmentuak ezabatzen ditu behazunaren bitartez.