Oinarrizko Kontzeptu Soziologikoak

Gizarte Ekintza

Partekatua den ekintza da, eredu kolektiboen arabera egituratua. Gizarte-ingurune ezberdinetan besteek zuzendua edo baldintzatua da. Indibiduala edo kolektiboa izan daiteke.

Lehen Mailako Taldea

Harremanak pertsonalak eta intimoak dira. Pertsonaren osaketan eragin garrantzitsua dute. Elkar ezagutza sakona dago. Adibidez:

• Berdinen taldea
• Lagun-koadrila
• Gelakideak
• Bizilagunak

Bigarren Mailako Taldeak

Talde zabalagoak dira. Harremanak inpertsonalagoak, partzialak eta xededunak dira. Adibidez:

• Ikastetxe oso bat
• Enpresak
• Elkarteak
• Kirol taldeak

Kultura

Edozein talderen balio, ideia eta ohiturak dira. Gehiago edo gutxiago formalizatutako pentsatzeko, sentitzeko eta jokatzeko moduak dira. Talde jakin bat bereizteko balio du eta elkarbizitzarako nahitaezkoa da.

Gizarteratzea

Gizarte-arauak barneratzea da. Belaunaldi bakoitzak ikasi egin behar duena da, eta hezkuntzaren zeregina da. Arauen onarpena dakar. Gizarte-ereduak ikasiak direnez, aldakorrak dira denboran eta espazioan (erlatibotasuna).

Gizarte Rola

Gizarte-posizio edo estatus bat betetzen duen pertsonarengandik espero diren jarrera, portaera eta eginbeharrak dira. Gizabanakoek taldean zehaztuta dituzten funtzioak dira, taldeari egiten dioten ekarpena.

Estatusa

Bakoitzak betetzen duen rolaren arabera gizarte-mailaketan dagokion gizarte-posizioa edo estatusa da.

Rol/Estatus Atxikia

Izendapenez edo herentziaz jasotakoa da. Gizarte itxietan ohikoa da.

Rol/Estatus Eskuratua

Gizarteratzean eskuratutakoa da, adibidez, hezkuntzaren bidez. Gizarte-mugikortasuna eta talentua aprobetxatzea ahalbidetzen du.

Erakundeak/Instituzioak

Oinarrizko gizarte-ekintza bat erregulatzen duten eredu, arau, erregela edo portaerazko jarraibideak dira. Bizitzako oinarrizko arlo bat arautzen dute arauen bidez. Adibidez:

• Familia
• Hezkuntza
• Ekonomia
• Politika
• Erlijioa

Gizarte Kontrola

Gizabanakoa gizarteak ontzat emandako mugetan eta bideetan mantentzeko gizarteak dituen kontrol-mekanismoak dira. Gizartearen funtzionamendua eta ordena mantentzen dute. Gizarteak baditu gizarte-kontrolerako mekanismoak:

• Formalak: zigorrak.
• Ez-formalak: errietak, atentzio-deiak, isekak.

Gizakiek beren identitatea eraikitzen dute naturarekiko eta giza taldeekiko harremanen bitartez. Beharrezkoa da gizarteratzea identitatea sortu eta gizakia izateko. Gizakia soziala da. Umeek helduen portaerak imitatzen dituzte, besteen rolean kokatzen saiatzen dira, hasieran jolasen bidez. Gizarte-esperientzia horien bidez kontzientzia hartzen dute; besteek egindako begiradetan irudikatzen du norberak bere burua. Besteak norberaren ispilu dira. Horrela sortzen da Ni-a.

Estratifikazioa

Gizartea estratu edo maila ezberdinetan banatzeko ekintza eta efektua da. Faktore anitzek eragiten dute:

• Ekonomia
• Gizarte-prestigioa
• Generoa
• Talde etnosoziala
• Adina

Pertsonek gizarte-posizio ezberdina izaten dute gizartean, eta, ondorioz, aukera ezberdinak.

Gizarte Maila edo Estratua

Ezaugarri berdineko pertsonen multzoa da. Bizitza-estilo, portaera eta harreman-modu berdintsuak dituzte.

Klase Soziala

Produkzio-moduan bakoitzak betetzen duen lekuaren ondorioa izaten da. Faktore hauekin lotzen da:

• Maila sozioekonomikoa
• Lan-egoera
• Lanbide-motak

Ezaugarri eta baliabide ezberdinak dituzten gizataldeak dira.

Generoa

Gizon edo emakume izateagatik gizartean eraikitako balorazio eta esanahi ezberdina da. Gizarte-aukera ezberdintasunak sortzen ditu historian eta gizarte ezberdinetan. Menpekotasun-harremanak eta estereotipoak egon dira eta daude.

Etnia

Herria esan nahi du. Ezaugarri kultural, linguistiko eta sinesmenekin lotuta dago, ezaugarri fisikoekin baino gehiago. Gizarte-balorazio ezberdinetako taldeak sortzen ditu. Estereotipoak eta diskriminazioa egoten dira.

Giza Taldea

Gizabanakoen arteko harreman-sarea da, harreman zehatz eta iraunkorra duena, eta talde-kontzientzia sortzen duena. Ez da gizarte-agregatu, kolektibitate edo kategoria soziala bezalakoa. Talde-esperientziaren bidez bilakatzen dira gizakiak gizatiar. Taldean barneratzen ditugu gure kulturaren arauak eta partekatzen ditugu:

• Balioak
• Helburuak
• Sentimenduak

Taldea, berau osatzen duten kideen batura baino zerbait gehiago da. Taldekide izateak eragina du pertsonaren portaeran eta sentimenduetan, beste edozein ezaugarri indibidualek baino gehiago.