Moralaren Oinarriak: Lau Ikuspegi Filosofiko
Zergatik Gara Moralak? Moralaren Oinarriak
Moralaren oinarriei buruzko galdera etikak erantzun beharreko auzi garrantzitsuenetako bat da. Normalean, zerbaiten oinarriak zehaztean, horren arrazoiak erakutsi nahi izaten ditugu. Hainbat arrazoi mota eman daitezke: osasun-arrazoiak, hezkuntza-arlokoak, tradizioarekin lotutakoak, eta abar. Zergatik garen moraldunak galdetzen dugunean, moraltasuna izateko arrazoiez ari gara.
1. Logosa: Arrazoimena eta Hitza
Aristotelesen arabera, gure izaera morala logosa edukitzean oinarritzen da. Logos hitzak esanahi bat baino gehiago du, baina bi dira nagusiak: hitza eta arrazoimena. Filosofo greziarrak adierazi nahi izan zuenez, argudiatzeko gaitasuna dugulako gara izaki moralak, eta hizkuntzak hori agerian uzten du.
2. Sentimenduak Oinarri
David Humek zioen gertakariak berez ez direla ez onak ez txarrak; gertakari hutsak dira. Gizakiok baloratzen ditugu inguruan hautematen ditugun gertakari horiek. Gertakariren bat sumatzean, berez sortzen zaigu atsegin- edo atsekabe-sentimendua. Beraz, sentimenduak dira moraltasunaren oinarria.
Humeren ustez, sentimendu horiek berdinak dira gizaki guztiontzat, eta gaitasun horri sinpatia deitzen dio.
3. Askatasuna, Moralaren Baldintza
Immanuel Kanten ustez, izaki arrazionalen nahimenaren ezaugarri nagusia askatasuna da. Nahimena askea ez balitz, ez luke zentzurik moraltasunaz hitz egiteak. Gizakion dimentsio morala ezin da ulertu askatasunik gabe, zentzugabea bailitzateke norbaiti esatea zer portaera izan behar duen eta zer jokabide saihestu, horretarako askatasunik ez badu.
Moralaren oinarria askatasuna izateak ondorio garrantzitsu bat dakar: gizakiok duintasuna dugu, ez dugu preziorik. Hau da, gizakiak ezin dira trukatu, ez baitago haien baliokidea den ezer. Era berean, gizakiak ezin dira helburu baterako tresna gisa erabili, balio absolutua baitute.
4. Argudiatzeko Gaitasuna
Gizakiok argudiatzeko gaitasuna dugu; hau da, arrazoiak, zuribideak eta zergatiak eman ditzakegu gure portaeraren oinarriak azaltzeko eta besteentzat ulergarri egiteko. Karl-Otto Apel filosofo garaikidearen iritziz, moralaren oinarria, hain zuzen ere, argudiatzeko gaitasun hori da.
Zinez argudiatzen dugunean, funtsezko arau moral bat onartzen dugu inplizituki. Arau horren arabera, beste pertsonak baliozko solaskide gisa onartu behar ditugu, gure argudiatze-ariketak zentzu osoa izan dezan. Alegia, onartu behar dugu gainerakoak ere gu bezalaxe argudiatzeko gai direla.