Euskal poesia: metaforak, sinbolismoa eta ahozko literatura

Laburpena

Dokumentu honek euskal literaturaren hainbat korronte eta genero laburbiltzen ditu: poesia soziala, sinbolismoa, abangoardia, erromantizismoa eta surrealismoa, baita ahozko literatura ere. Metaforen eta sinboloen erabilera, eta balada, maite kanta, kopla eta pastoral bezalako genero tradizionalen ezaugarriak azaltzen dira.

Funtsezko puntuak

Poesia sozialak Francoren diktadura eta nekazari eta langile industrialen egoera salatzen zuen (G. Aresti, D. Landart, B. Gandiaga).
Sinbolismoak bertsolaritzaren moldeetatik kanpo joan eta poesia kulta, sinboloak eta metaforak erabili zituen.
Abangoardiak esperimentazioa bilatu zuen eta idazkera automatikoa eta hitza eta tipografia berriak erabili zituen.
Surrealismoak askatasuna lantzen zuen eta irudi eta metaforak pilatzen zituen lotura logikoei ihes eginez.
Ahozko literatura tradizionala egile ezagunekoa eta iraunkorra da; eztradizionala egile ezezaguna eta galkorra.
Balada zaharrek errepikapena eta paralelismoa erabiltzen dituzte eta metaforarik ez dute; gai nagusiak ezinezko maitasuna eta heriotza dira.
Maite kantuetan txoria emakume engainatua, izarra amodio platonikoa eta lorea maitemindutako emakumea sinbolizatzen dute.

Frogatu zeure burua

poesia soziala - Francoren diktadura salatu. Egoera politiko eta soziala salatu. 1.Nekazari eta langile industrialen egoera2. Agintarien kontzientzia moralaren hutsunea (( G.Aresti, D.Landart, B.Gandiaga ))

sinbolismoa - Bertsolaritzen moldek kanpo, molde berriak erabili. Poesia kulta. Sinboloak edo metaforak. Musika eta literatura arteko jokoa lotu. Heriotzarekiko larridura. Abertzale & euskararen aledeko kezka presente dago abangoardia - Jolastzat hartzen dute eta esperimentazioa bilatzen. Gizartearen molde estetikoak aldatu, betiko moldeetatik ihes eginez. Mundu berriak sortu hitzarekin eta tipografiarekin. Nitasunaren agerpenak barreragarritzat jotzen. (((( Artze ))))

erromantizismoa - EH-ren historioa, kultura eta hizkuntza zaindu beharra sentitu, herri literaturari garrantzia. Sentimenduak landu eta gai dramatikoak zabaldu. (( Bilintx, Elizanburu, Iparragirre ))

surrealismo - Askatasunaren gaia lantzen dute. Teknika berriak :1.Idazkera automatikoa. 2.Irudi eta metaforak pilatu, lotura logikoei ihes eginez. (( Bernardo Atxaga, J.Sarrionandia))

AHOZKO LITERATURA

Tradiziozkoak : Egilea ezaguna, iraunkorrak.

Eztradiziozkoak : Egilea ezezaguna, galkorra.

GENEROAK: Lirika (sentimenduak adierazi) Narratiba(gertaerak kontatu)

Dramatika (gertatutakoak ezenaraztea)

LIRIKA : maite kantuak, bertsolaritza, Kopla zaharrak (dantzatzekoak, eskekoak)

NARRATIBA : Baladak

DRAMATIKA : pastoralak(opera modukoan, herritarrek abestuta) maskaradak (inauterietan desfilea+dantza)

balada zaharrak : Poemak narratiboak. Bizkaian, zuberoan, nafarroan. Metaforik ez. Errepikapena eta paralelismoa. Gaiak: ezinezko maitasun-istorioak, heriotza bortitzak, heriotzak.

maite kantuak : maitsaun poemak. Ipar EH sortuak. Maitasuna edo amodioa edo frustrazioa adirazi. Gaia, irakaspena eta metafora bai.

TXORIA : engainatutako emakume. IZARRA :amor platoniko.

LOREA: maitemindutako emakumea sinbolizatzeko.

kopla zaharra : Eskekoak eta dantzatzekoak ( santa ageda ). Onomatopeiak,

bertsolaritza :

Ohiko galderak

Zein dira ahozko literaturaren genero nagusiak?

Lirika, narratiba eta dramatika. Lirikak sentimenduak adierazten ditu, narratibak gertaerak kontatzen ditu eta dramatikak gertatutakoak eszenaratzen ditu.

Zer da balada zaharra?

Bizkaian, Zuberoan eta Nafarroan kokatutako poema narratiboak dira. Errepikapena eta paralelismoa erabiltzen dituzte eta metaforarik ez dute. Ezinezko maitasuna eta heriotza bortitza bezalako gaiak lantzen dituzte.