Mendebaldeko Demokraziak (1919-1939): Frantzia, Britainia Handia, AEB eta Alemania

Mendebaldeko Demokraziak

Frantziako Barne Egoera

Gerran suntsitutako inguruak berreraikitzen hasi zen; Estatu Batuekin zuen zorrari ere aurre egin behar zion. Frantziako gerra arteko urteetan honako faseak bereiz daitezke:

• 1919tik 1929ra: Bi talde politikok agindu zuten txandaka; kontserbadoreak eta ezkertiarrak. 1926tik aurrera, arazo ekonomikoak oso larriak zirenez, bi joera politiko horiek bat egin zuten. Egoera ekonomikoak hobera egin zuen.
• 1929tik aurrera: Joera politikoak muturrera eraman ziren: ezkerrak Sobietar Batasuneko komunismoa izan zuen eredu, eta eskuinak, Alemaniako eta Italiako erregimen faxistetan ikusi zuen eredua.
• 1936tik 1938ra: III. Errepublika Fronte Popularrak gobernatu zuen. Langileen lan-baldintzetan hobekuntzak bultzatu zituen.
• 1938tik aurrera: Kontserbadoreen politikan nazioarteko tentsioak nagusitu ziren. Armez ondo hornitu eta, Hitlerrekin negoziazioak egiten saiatu arren, Frantzia Bigarren Mundu Gerran sartu zen.

Britainia Handia

Lehen Mundu Gerra arte, oinarrizko potentzia izan zen eta inperio handi baten buru izan zen. XX. mendean, gainbeheran, AEBk hartu zuen nagusitasuna. Gizarte-gatazkak ez ziren larriak izan, komunistek ez baitzuten indar handiegirik izan. Bi etapa bereiz daitezke:

• 1929 arte: Kontserbadoreak izan ziren agintean; 1924an, alderdi laboristak irabazi zuen.
• 1929tik aurrera: Laboristek krisi ekonomikoari aurre egin behar izan zioten, nahiz eta emaitza handirik ez lortu. 1935erako, ekonomi krisiaren une latzena gainditua zuen Erresuma Batuak.

Amerikako Estatu Batuak

Gerraostean, isolamendu-politika garatu zuten, eta ez zituen Europako herrialdeek adinako ondorioak jasan gerra amaitu ondoren.

AEBn bi aldi bereizten dira:

• 1920ko hamarkada: Gobernu kontserbadoreen eskuetan egon zen eta politika nahiko errepresiboa zuten. Lege zorrotzak zituzten, Lege Lehorra besteak beste, eta, ondorioz, delinkuentzia areagotu egin zen, gangsterrak ugaritu ziren. Europarekiko harremanak ekonomikoak ziren soilik, zorrak ordainarazteko. 1920ko hamarkada oparotasunekoa izan zen estatu batuarrentzat.
• 1929ko krisia: Zuzen-zuzenean eragin zien. Roosevelten gobernua krisiari irtenbidea aurkitzen saiatu zen, ekonomia indartuko zuen politika interbentzionista proposatuz, New Deal edo Banaketa Berria.

Weimarko Errepublika

1933 arte, erregimen demokratiko parlamentarioa egon zen. Hainbat etapa bereiz daitezke:

• 1920tik 1923ra: Gerraosteko krisiaren kalteak jasan zituen. Hildakoen kopuru handiaz gain, gerrako kalte-ordainak zituen.
• 1923tik aurrera: Koalizio-gobernuari esker, egonkortasun ekonomikoa eta politikoa lortu ziren.
• 1929ko krisiak: Gainbehera eragin zuen. Joera politikoak asko erradikalizatu ziren. Alderdi naziak gora egin zuen eta, 1933an, Adolf Hitler kantziler izendatu zuten.