Zehaztutako informazio guztia formatu erraz eta laburtuan (txuleta) aurkezten dizut, iturriak ahalik eta gehien erabiliz.
Materialen Propietateak eta Sailkapena (Txuleta)
I. Propietateak
| Propietate mota | Adibideak / Definizioa |
|---|
| Kimikoa | Korrosioarekiko erresistentzia. |
| Fisikoak | Dentsitatea, fusio-puntua, irakite-puntua, eroankortasun termikoa/elektrikoa, jokaera magnetikoa, propietate optikoak. |
| Elastikotasuna | Indarra desagertzean hasierako forma berreskuratzeko ahalmena. |
| Plastikotasuna | Hausturarik gabe deformazio iraunkorrak izateko ahalmena. |
| Xaflakortasuna | Konpresio esfortzuen eraginpean xafla bihurtzeko ahalmena. |
| Harikortasuna | Trakzio esfortzuen eraginpean hari bihurtzeko ahalmena. |
| Erresistentzia mekanikoa | Deformatu edo apurtu gabe esfortzuak jasateko ahalmena. |
| Zailtasuna | Deformatu edo apurtu gabe kolpeak jasateko ahalmena. |
| Hauskortasuna | Zailtasunaren kontrakoa. |
| Gogortasuna | Beste material batek marra ez dezan kontrajartzen duen erresistentzia. |
| Nekearekiko erresistentzia | Esfortzu errepikakorrak jasateko ahalmena. |
| Altzairua vs. Beira | Altzairua zailagoa eta bigunagoa da; Beira hauskorragoa eta gogorragoa da. |
II. Metalak
| Kategoria / Materiala | Konposizioa / Propietatea | Aplikazioak (Adibideak) |
|---|
| Merkurioa | Giro-tenperaturan likido egoeran dagoen metala. | — |
| Burdin gozoa | Burdina hutsa (%C < 0,03). | Elektroimanak, transformadoreak. |
| Altzairua | Fe + C (%C: 0,03 - 1,76). | Torlojuak, erreminta arruntak, ibilgailuen osagaiak, giltz ingelesa. |
| Altzairu herdoilezina | Altzairua + Kromoa (Cr) eta Nikela (Ni). Nekez herdoiltzen da. | Sukalderako tresneriak, material kirurgikoa. |
| Latorria | Eztainuzko geruza duen altzairua. Herdoilezina, ez-toxikoa. | Kontserba-ontziak. |
| Burdinurtua | Fe + C (%C: 1,76 - 6,67). | Estolda-estalkiak, hiriko altzariak (bolardoak), makinen bankadak. |
| Kobrea | Eroale elektriko oso ona. | Kable elektrikoak, berokuntzarako tutuak. |
| Aluminioa | Arina eta erresistentea. | Freskagarri-latak, leihoetako markoak, janaria kontserbatzeko papera. |
| Eztainua | Urtze-puntu baxua. | Soldatzeko materiala. |
| Titanioa | Biobateragarria, arina eta erresistentea. | Protesiak, bizikletak. |
| Brontzea (Aleazioa) | Kobrea + Eztainua. | Engranajeak, kanpaiak, estatuak. |
| Letoia (Aleazioa) | Kobrea + Zinka. | Eskutokiak, torlojuak, musika-tresnak. |
Altzairuaren Ekoizpena Labe Garaian
- Kokea: Prozesurako energia eman eta burdinari karbonoa ematen dio.
- Kareharria: Ezpurutasunak (fosforoa, sufrea) kentzeko, zepa osatuz.
III. Material Zeramikoak eta Eraikuntzakoak
| Materiala | Jatorria / Propietatea | Aplikazioak (Adibideak) |
|---|
| Buztina, Gresa, Portzelana, Tosca | Material zeramiko arruntak. | Adreilua (Buztina), Baldosa (Gresa), Komun-ontziak (Portzelana), Azulejua/Baxera (Tosca). |
| Beira-zuntza | Beirazko hari fin malguak. | Zuntz optikoa. |
| Material bitrozeramikoak | Tratamendu termikoz lortuak. Berotze eta hozte prozesu azkarrak jasaten dituzte. | — |
| Hormigoia | Hare, legar, zementu eta uraren nahastea. | — |
| Hormigoi armatua | Barruan altzairuzko barrak ditu. Trakzio eta flexio esfortzu handiagoak jasaten ditu hormigoi hutsak baino. | — |
IV. Polimeroak (Plastikoak)
Lehengaiak: Petrolioa eta gas naturala. Jatorri naturalekoak: Ehun-zuntzak (kotoia, zeta...) eta egurra.
| Mota (Plastiko Sintetikoak) | Definizioa | Adibideak eta Aplikazioak |
|---|
| Termoplastikoak (TP) | Berotzean bigundu eta urtu; hoztean gogortu eta solidotu. | PET (Ur-botila), PVC (Leiho-markoak, tutu zurrunak), HDPE/PP (Tutuak, jostailuak), Tefloia (PTFE) (Sartaginaren estaldura), PA/Nylona (Hortz-eskuilaren zurdak, galtzerdiak). |
| Termoegonkorrak (TE) | Berotzean deskonposatu egiten dira. | Fenol-erretxinak, Amino-erretxinak, Poliester-erretxinak. Aplikazioak: Entxufea, Sartaginaren heldulekua. |
| Elastomeroak (E) | Deformatu ondoren hasierako forma berreskuratu. | Kautxua (Pneumatikoa), Poliuretanoa (Belakia), Silikona (Titi-protesia). |
V. Material Berriak
| Materiala | Definizioa eta Propietateak | Aplikazioak |
|---|
| Karbono-zuntzak | Polimero termoegonkorrez lotutako karbono-hari finak. Oso erresistentzia mekaniko handia eta oso arinak. | Kotxe/moto karrozeriak, kirol-materiala. |
| Material supereroaleak | Tenperatura jakin batetik behera erresistentzia elektrikorik ez. | Partikula-azeleragailuetan, medikuntza nuklearrean. |
| Material zeramiko aurreratuak | Zeramiko arruntek baino erresistentzia mekaniko handiagoa. | Motor berrienetan. |
| Biomaterialak | Giza gorputzaren ehunetan jar daitezke. | — |
| Material adimendunak | Kanpo-estimuluei erantzun (forma, kolorea edo propietate elektronikoak aldatuz, adibidez, tenperatura edo tentsioaren aurrean). | — |
| Grafenoa | Karbono atomoz sortutako 2D egitura hexagonala. Oso gogorra, erresistentea, malgua, oso arina, eroale termiko/elektrikoa eta energia metatzeko ahalmena. | Bateria elektrikoak, ukipen-pantaila malguak, eguzki-plakak. |
VI. Hondakinen Kudeaketa eta Birziklapena
Hondakin gutxiago sortzeko hiru modu nagusi:
- Murriztea: Kontsumitzen diren materialak gutxitzea.
- Berrerabiltzea: Erabilitako produktuak berriro erabiltzea.
- Birziklatzea: Erabilitako produktu baten materiala beste produktu bat egiteko erabiltzea.
Birziklapenaren abantailak
- Ingurumena gutxiago kutsatzen da (zabortegietara doan zarama gutxitzen delako).
- Baliabide naturalak aurrezten dira.
- Energia aurrezten da (material birziklatua erabiltzeak urrats gutxiago eskatzen baitu).
Sailkatu beharreko hondakinak (Edukiontziarekin lotuta)
- Beira.
- Plastikozko eta metalezko ontziak eta brik-ak.
- Hondakin organikoak eta biodegradagarriak.
- Papera eta kartoia.
- Bolumen handiko hondakinak eta hondakin arriskutsuak.
- Medikamentuak eta medikamentu-bilgarriak.
- Olio kozinatua.
- Gainerako hondakinak.
