Marxismoa eta anarkismoa
8-LANGILE MUGIMENDUAREN SORRERA
fabriketan milaka lan egitea lagungarria, haiek lan-baldintza hobeak nahi zituzten eta hori hobetzeko [saiatu] ekintza kolektiboak egin. 2ideologia.. Sozialismoa eta anarkismoa.
-langile mugimenduaren hastapenak--langile mugimendua -}soldatapeko langileek beren lan- eta politika-egoerak hobetzeko eginiko ekintzen multzoa. Hasieran langileak fabriketako makinak izorratzen hasi, bizi- eta lan-baldintza txarren aurka egiteko. Mugimendu hau ludismoa. Lehen garaietan. Langileak debekatu interesak defendatzeko elkartzeak eratzea. Elkartzeko-eskubidea britaina habian aitortu 1824 ean eta europako gainerako herrialdeetan XIX.Mendan aitortu . Geroztik sindikatuak sortu. Langileen prezio-tresna nagusia greba, lan baldintza hobeak eskatu. Sufragio unibertsala[boto eskubidea]. Nagusiak eta gobernuak langile mugimendua desartikulatzen saiatu, zigorrak eta kaleratzeak jarriz eta manifestazioak erreprimitzeko polizia eta armada.
-ideologiak.. Marxismoa eta anarkismoa--- langile-mugimenduak 2 ideologia..Marxismoa eta anarkismoa. 1848ko iraultzak baino lehen sortu. + marxismoa..[teoria sozialista] karl marxek eta friedrich eta engelsek [lagundu] sortu. Hauen arabera klase arteko borroka zegoen, proletariotza eta burgesairen artean. Honek proposatzen zuen langile iraultza kapitalismoa suntzitzeko. Gero, proletarioen diktadura fasea[estatuk gizarte arautu eta gobernatu], gero gizarte komunista klaserik eta jabetza pribaturik gabe. Marxek langile-erakundeek eta alderdiek politika borrokan parte hartzea defendatu, ondorioz, alderai sozialistak garatu 1875tik aurrera anarkistek estatuaren kontra egiten zuten eta pertsonen arteko elkarteak jarri nahi zituzten ordez. Hauek politika alderdi-politiko eta hauteskundeei uko egin. XIX.Mendean proudhon, bakunin eta kropotkin nabarmendu.
-Berrezakuntza ← Europako herrialdeetan berriz ere monarkia absolutua ezarri zen garaia, frantziako iraultza gertatu izan ez balitz bezala.
-Aliantza santua ← Prusia, Errusia, Frantzia eta Austriaren arteko aliantza, monarkia jainkozko eskubidea [ez legezkoa] zela defendatu eta elizaren eta monarkiaren arteko harremana sendotu zuena.
-Aliantza-laukoitza ← Austria, Errusia, Prusia eta Britainia Handiaren arteko aliantza, Vienako biltzarrak ezarritako Europaren forma mantentzea defendatzen zuena.
-Nazionalismoa ← Napoleonen hedapenean jatorria zuen ideologia, naziokidetza-sentimenduak areagotu eta nazioa defendatzen zuena.
-Sozietate anonimoa ← Bere kapitala akziotan banatzen duen enpresa. Industrializazioaren ondorioz sortu ziren, fabrikak handitu zirenez diru gehiago eman behar zutelako.
-Taylorismoa ← Taylorrek asmatutako lan-sistema berria XIX.Mendearen amaieran. Sistema honen bidez, lana banatu egiten zen, langile bakoitza ataza batean espezializatuz.
-Fordismoa ← Henry Fordek XIX.Mendearen amaieran hedatutako lan-sistema. Taylorismoari muntaketa-katea gehitu zion, eta horrela, produktuak langile batetik bestera joaten ziren, makinak erritmoa markatuz.
-Gizarte-klaseak ← Estamentuak desagertu ondoren jendea zeukan diruaren arabera klasifikatzen zuen sistema. [goi- erdi- eta behe- klaseak]
-Erdiko-klaseak ← behe-klaseak baino ekonomia-egoera eta hezkuntza-maila hobeak, baina goi-klaseek baino txarragoak zituen gizarte talde heterogeneoak zen, XIX. Eta XX. Mendean hazi zena.