Euskal Herriko erliebearen ezaugarri geologikoak: erliebe karstikoa, buztintsua eta primarioa

Laburpena

Dokumentu honek Euskal Herriko erliebearen ezaugarri geologikoak aztertzen ditu. Erliebe karstikoaren formak (poljeak, dolinak, kobazuloak eta leizeak), inguru buztintsuaren ezaugarriak eta Kanariar jatorriko erliebeko formak deskribatzen ditu. Halaber, aro primarioko harri zaharren eremu silizeoa eta Euskal Herriko mendilerroen sailkapena jasotzen ditu.

Funtsezko puntuak

Poljeak hondo horizontaleko sakonune luzangak dira, eta ur-lasterrek zeharkatzen dituzte; ura lurpetik mugitzen da.
Dolinak eta tortak uraren gelditzeko lekuetan sortzen dira, eta ubala izeneko bilbe konplexuak eratu ditzakete.
Kobazuloak uraren iragazketaz eta kareharrizko pitzaduretatik sortzen dira; leizeak lurrazala lurpeko galeriekin komunikatzen dituzten irekigune estuak dira.
Inguru buztintsua aro tertziarioko eta kuaternarioko harri sedimentarioek osatzen dute; buztina nagusi da, erresistentzia gutxikoa, eta erliebe horizontala eta azkar higatua sortzen du.
Kanariar jatorriko erliebean kono bolkanikoak, galdarak, malpaisak, dikeak, roqueak eta trokak daude.
Aro primarioko harri zaharrek eremu silizeoa osatzen dute, malkartsuekin, arraildurekin eta domo izeneko formekin.

Frogatu zeure burua

Kareharrizko ingurua eta erliebe karstikoa

Poljeak: Hondo horizontaleko sakonune luzangak dira, aldapa malkartsuen erdian. Ur-lasterrek zeharkatzen dituzte, tarte batean edo osorik. Ur horiek bat-batean desagertu egiten dira sarbegietatik edo putzuetatik, eta lurpetik mugitzen dira.
Dolinak edo tortak: Ura gelditzen den lekuetan sortutako barrunbe handiak dira; alboan dauden beste batzuekin lotu daitezke, ubala izeneko bilbe konplexuko barrunbeak sortuz.
Kobazuloak: Ura iragaztean eta kareharrizko lurzoruaren pitzaduretatik galeriak eginez sortzen dira.
Leizeak: Lurrazala lurpeko galeriekin komunikatzen dituzten irekigune estuak dira.

Inguru buztintsua

Aro tertziarioko eta kuaternarioko harri sedimentarioek osatzen dute. Ipar eta hego goi-ordokietan, Ebroren eta Guadalquiviren sakonuneetan, inguru hondoratuetan eta Mediterraneoko kostako lautadetan dago. Inguru horretan nagusi den harria buztina da. Erresistentzia gutxiko harria denez, erliebe horizontala sortzen du eta azkar higatzen da.

Kanariar jatorriko erliebea

Kono bolkanikoak: Tontorrean irekitako goragune konikoak dira.
Galdarak: Krater zirkular handiak dira.
Malpaisak: Lur malkartsuak dira.
Dikeak eta roqueak: Pareta bolkanikoak eta orratz bolkanikoak dira, hurrenez hurren.
Trokak: Haran estuak, malkartsuak eta ibilbide laburrekoak dira.

Eremu silizeoa eta aro primarioko harriak

Aro primarioko harri zaharrek osatzen dute. Ezaugarri nagusiak dira: kristal deskonposatuak, arraildurak, hausturak, malkartsuak, disgrega daitezkeenak, domo izenekoak, perpendikularrak, berrocal-ak, kaosak eta trenkada zorrotzak. Ibaiek sortutako isurialde malkartsuz inguratuta daude.

Euskal Herriko mendilerroen sailkapena

Euskal Herriko erliebea honako eremuetan banatzen da:

Kostaldeko mendikateak
Bost Hirietako mendigunea
Itsasbazter aurreko mendikatea
Erdiko ibaietako mendi eta arroak
Kantabriar-Mediterranear uren banalerroko mendikatea
Lautada
Araba erdiguneko mendilerroak
Trebiñoko arroa
Mendebaldeko haran eta mendilerroak
Hego-ekialdeko haran eta mendilerroak
Toloño-Kantabria-Joar mendilerroa
Arabako Errioxa

Ohiko galderak

Zer dira dolinak eta tortak?

Ura gelditzen den lekuetan sortutako barrunbe handiak dira. Alboan dauden beste batzuekin lotu daitezke, ubala izeneko bilbe konplexua osatuz.

Zein harrik osatzen du inguru buztintsua?

Aro tertziarioko eta kuaternarioko harri sedimentarioek osatzen dute, eta nagusia buztina da. Erresistentzia gutxikoa denez, azkar higatzen da.