Liberalismoa eta Nazionalismoa: XIX. Mendeko Eraldaketak
1. Errestaurazioa eta Vienako Biltzarra
Napoleonek hondoa jo ondoren, Europan iraultzaren ondoren zabaldu zen joera bat zen: Errestaurazioa. Vienako Biltzarrean (1814-1815) finkatu ziren haren oinarriak. Europako potentzietako ordezkariak elkartu ziren monarkia absolutuaren eredua berrezartzeko —Erresuma Batua izan ezik— eta Europako mapa berregituratzeko.
2. Liberalismoaren Motak
- Liberalismo moderatua edo doktrinarioa: Subiranotasuna Koroaren eta Gorteen artean partekatzea aldarrikatzen zuen. Erregeak botere betearazlea zuen eta botere legegilea kontrolatzen zuen, parlamentuko kideen parte bat izendatzen baitzuen. Herritar aktiboek soilik zuten botoa emateko eta hautatuak izateko eskubidea (sufragio zentsitarioa). 1830etik aurrera orokortu zen.
- Liberalismo progresista: Errepublika, herriaren subiranotasuna eta gizonezkoen sufragio unibertsala defendatzen zituen. Liberalismo mota hau nagusitu zen Frantzian 1849az geroztik.
3. Italiako Batasuna
Prozesu hau Viktor Emanuel II.ak (Italiako batasuna gidatu zuena) eta Giuseppe Garibaldik zuzendu zuten. Fase nagusiak:
- Austriaren kontrako gerra: Ituna sinatu zen Napoleon III.arekin.
- Italiako Erresumaren sorrera: Giuseppe Garibaldiren eta haren “mila alkandora gorrien” aurrerapenei esker.
- Veneto eta Erroma atxikitzea: Italiako Erresumak, Prusiarekin bat eginik, Austriaren kontrako gerra irabazi zuen eta Veneto eskuratu, Vienako Bakeari esker. 1870ean, Italiako tropak Erroman sartu ziren.
4. Alemaniako Batasuna
Alemaniako batasun prozesuan, Gilen I.a Prusiakoak Otto von Bismarck bere kantzilerraren esku utzi zuen bateratze prozesuaren zuzendaritza. Faseak:
- Dukerrien gerra (1864)
- Prusia-Austria gerra (1866)
- Frantzia-Prusia gerra (1870-1871)
5. Kontzeptu Gakoak
- Nazio-estatua: Batasun politiko-administratiboa, lurralde jakin batean kokatutako nazio batek osatua; hau da, zenbait elementu komun (adibidez, hizkuntza) dituen komunitate batek osatua.
- Altxaldiak: Gudarosteko taldeen matxinadak, erregimena aldatzeko xedea zutenak; manifestu bat aldarrikatuz hasten ziren.
6. Emantzipazioa Amerikan
1813an, Simón Bolívar politikari eta militarrak emantzipazio prozesuari jarraipena eman zion Caracasen. 1821ean, Bolívarrek Quitora jo zuen eta Peruko diktadore izendatu zuten. Lurralde hura eta Bolivia Kolonbia Handiari lotu zitzaizkion, baina handik gutxira bereizi ziren berriro.