Lehen Mundu Gerra: Arrazoiak, Garapena eta Ondorioak

Lehen Mundu Gerra: Arrazoiak eta Garapena

Aliantza Sistemak eta Tentsioak

Bismarckek aliantza sistema bat sortu zuen Alemania, Austria eta Errusiaren artean, eta geroago Italia ere aliantzara batu zen. Bi helburu zituen:

• Frantzia bakartzea (1870eko gerraren ondoren Alsazia eta Lorena galtzeak mendekurako gogoa piztu zien).
• Balkanetako orekari eustea (Austriak eta Errusiak aurkako interesak eta tentsioak zituzten Balkanetan).

Potentzia handien arteko harremanetan arazo asko izan ziren, batez ere kolonietan eta Balkanetan sortutako interes gatazkengatik. Liskar horiek Lehen Mundu Gerra piztu zuten. Egoera aldatu egin zen Alemaniaren Bateratze prozesuaren ondoren; Britainia Handiak mehatxutzat hartu zuen Alemaniaren jarrera.

Blokeen Sorkuntza (1890eko Hamarkada)

1890eko hamarkadan, hitzarmenak egin ziren Europako kontinentea bi bloketan zatitzeko:

• Aliantza Hirukoitza: Alemania, Austria-Hungariako Inperioa eta Italia.
• Entente Hirukoitza: Frantzia, Britainia Handia eta Errusia.

Gerrarako Prestaketa eta Tokian Tokiko Gatazkak

Herrialdeak gerrarako prestatzen hasi ziren: gastu militarrak handitu eta soldaduzka luzatu zuten. Tokian tokiko gatazkak ugaritu ziren, batez ere Otomandar Inperioaren gainbeheraren testuinguruan. Austriak eta Errusiak egoera hori aprobetxatu nahi zuten, eremu horretan beren indarra areagotzeko.

Gerraren Hasiera: Balkanetako Krisia

Balkanetako tentsioak eztanda egin zuen Sarajevoko gertakariarekin:

• Fernando artxidukeak Sarajevora bisita egin zuen.
• Serbiar terrorista batek artxidukea hil zuen.
• Austriak ultimatuma bidali zion Serbiari.
• 1914ko uztailaren 28an Austriak gerra deklaratu zion Serbiari.

Gerra hasi zenean, aurrez sortutako aliantza sistemak aktibatu ziren. Hasierako Aliantza Hirukoitza (Austria, Alemania, Italia) desegin egin zen, Italiak ez baitzien lagundu Austriari eta Alemaniari. Gerrako bi alde nagusiak hauek izan ziren:

• Aliantza Zentralak: Alemania, Austria-Hungaria, Otomandar Inperioa, Bulgaria.
• Aliatuak (Entente): Frantzia, Britainia Handia, Errusia, Italia (1915etik aurrera), Grezia, Errumania, AEB (1917tik aurrera), etab.

Gerrako Teknologia Berria

Gerran teknologia berriak erabili ziren, besteak beste:

• Itsaspekoak
• Gerra-hegazkinak
• Gas toxikoak
• Blindatuak
• Eta abar.

Gizarte eta Politika Aldaketak

Gizartean

Gerra garaian, emakumeak etxetik kanpo lanean hasi ziren, fabriketan eta landan, gizonak gerran zeudelako. Emakumeek edozein lan egiteko zuten gaitasuna agerian utzi zuten.

Politikan

Gerra amaitu zenean, herrialde askok eskubide politikoak eman zizkieten emakumeei.

Gerraren Amaiera eta Bakea

Parisko Bake Konferentziaren Helburuak

Parisko Bake Konferentziak hiru helburu nagusi zituen:

• Alemaniako susperraldia eragoztea.
• Botere-oreka ezartzea.
• Errusia isolatzea, erregimen komunista zuelako indarrean.

Versallesko Ituna

Versallesko Ituna ez zen bake akordio bat izan, Alemaniarrek inposizio gisa hartu zuten. Alemaniak baliabide militarrak murriztu behar izan zituen, eta Renania eskualdea, Frantziarekin muga egiten zuena, desmilitarizatzea onartu behar izan zuen.

Gerraosteko Gizartea

Gerraren ondoren, hainbat aldaketa gertatu ziren gizartean:

• Biztanleriak gero eta parte-hartze handiagoa zuen politikan, sufragio unibertsalari esker.
• Kontsumo gizartea agertu zen; biztanleriaren elikadura hobetu zen, eta instalazio berriak jarri ziren: berogailua, igogailua, komunontziak, argindarra.
• Lanaldia murriztu zenez, ikuskizun berriek arrakasta izan zuten, zinemak, esaterako.