Komunikazio-jazoeraren osagaiak: Hymes-en eredua
Komunikazio-jazoeraren osagaiak (Hymes, 1972)
Egoera
- Espazioa: Kanpoko mugak (taberna, ikasgela...) eta barruko mugak (ikasgelan irakaslearen eta ikasleen mahaiak).
- Denbora: Kanpoko mugak (hasiera/bukaera) eta barruko mugak (ikasgelako azpigertaerak: taldekako lanean saioa antolatu, lana bera, amankomunean jarri, zalantzak argitu...).
- Giro psikosoziala: Adibidez, diskoteka bateko elkarrekintza ez-formala. Partaideek betetzen dituzten tokiek hitza erabiltzeko beharra edo eskubidea ematen dute, eta errolak adierazten dituzte.
Parte-hartzaileak
- Ezaugarri soziokulturalak: Adina, sexoa, klasea, etnia, estatusa, hitz-errepertorioa, ezagupenak...
- Errola: Estatusaren arabera, egoera jakin batean norbaitengandik espero den berbaldi-jokabidea eta haien arteko harreman mota.
Xedeak
Elkarrekintzaren helburuak eta lortutako ondorioak dira. Gizarte-helburua (adibidez, gaixoa sendatzea) eta helburu pertsonala (gaixoak errezeta lortzea) bereizten dira. Xedeak desberdinak direnean, negoziazioa edo istilua sor daiteke.
Egintzen sekuentziak
Elkarrekintzaren antolaketa eta egitura: gaia nola aurkeztu, garatu eta aldatzen den.
Gakoa
Formaltasun edo informaltasun gradua eta tonua (serioa/ludikoa, adostasunezkoa/gatazkatsua, intimoa/urruna...).
Tresnak
- Kanala eta euskarria: Mezua pasatzen den medioa (entzuna, idatzia).
- Hitz egiteko era: Hizkuntza estandarra, dialektoa, erregistroa.
- Osagaiak: Prosodia, kinesia eta proxemia.
Arauak
- Elkarreragitekoak: Hitza hartzearen arautzea (nork hitz egin, nola, moztu al daiteke, itxaron behar den galdetu arte...).
- Interpretatzekoak: Partekatzen diren arauak nola interpretatzen diren, esandakoa zein isildutakoa (asmoak interpretatzeko tresnak: aurresuposizioak, inplikaturak, adeitasuna...).
Generoa
Edozein giza jarduera berbaldi edo esakune (enuntziatu) mota batekin lotuta dago. Gaia, hizkuntza-estiloa eta egitura iraunkorrak izaten dira: medikuaren kontsulta, bat-bateko elkarrizketa, eztabaida politikoa...
Konparazioa: Etxea/Kalea vs. Unibertsitatea
| Ezaugarria | Etxean, kalean | Unibertsitatean |
|---|---|---|
| Xedea | Subjektiboa. Harreman pertsonalak. | Objektiboa. Ikastea, heziketa, ezagupenak hedatzea. |
| Gakoa eta tonua | Irekiak, malguak. | Formalak, ohikoak, itxiak. |
| Tresnak | Ahozkoa. Erregistro orokorra, lagunartekoa. Euskalkia. | Idatzia. Erregistro berezitua, jasoa, formala. Euskara batua. |
| Ezagupenak | Subjektiboak, pertsonalak. | Objektiboak, zientifikoak. |
| Generoa | Elkarrizketa, eztabaida informala, txistea... | Apunteak, azterketa, testuliburua, txostena, ikerketa-artikulua, laburpena (abstract), curriculuma... |